گمرک چیست؟ وظایف و اختیارات گمرک + قوانین گمرک!
اگر تا امروز برایتان سوال بوده که گمرک چیست و دقیقاً چه نقشی در تجارت کشور ایفا می‌کند، در این مقاله از انبار عمومی آرتا قصد داریم به‌طور کامل به این موضوع بپردازیم. در این مقاله قرار است با هم بررسی می‌کنیم که وظایف گمرک چیست، گمرک ایران چیست و چه تاریخچه‌ای دارد، انواع گمرک کدام‌اند و مراحل گمرک از ابتدا تا انتها چگونه طی می‌شود. همچنین به این موضوع بپردازیم که ترخیص کالا از گمرک چیست، امور گمرکی چیست، مهم‌ترین اصطلاحات گمرکی کدام‌اند، هزینه گمرک چگونه محاسبه می‌شود و قوانین گمرکی بر چه اساسی تنظیم شده‌اند. اگر می‌خواهید بدانید وظیفه اصلی گمرک چیست و گمرک چگونه کار می‌کند، مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست، تفاوت گمرک و ترخیص کالا چیست، انواع گمرک در ایران کدام است، مدارک لازم برای گمرک چیست و کالا چقدر می‌تواند در گمرک بماند، تا پایان این مطلب همراه انبار آرتا باشید.
تعریف ساده گمرک: گمرک چیست؟
اگر تا به حال کالایی از خارج از کشور سفارش داده باشید یا قصد صادرات محصولی را داشته باشید، قطعاً نام گمرک به گوشتان خورده است. به زبان ساده، پاسخ گمرک چیست به این صورت است: گمرک یک سازمان دولتی است که بر ورود و خروج کالا از مرزهای کشور نظارت می‌کند و مسئولیت کنترل قانونی تجارت خارجی را بر عهده دارد. هر کالایی که قرار است وارد کشور شود یا از کشور خارج شود، باید از مسیر گمرک عبور کند تا مشخص شود آن کالا مطابق قوانین است یا نه و سپس اجازه ورود آن صادر می‌شود.
وقتی شما کالایی از یک فروشگاه آنلاین خارج از کشور سفارش می‌دهید، آن کالا پیش از رسیدن به دست شما، ابتدا در گمرک بررسی و ثبت می‌شود. این کالای وارداتی و صادراتی می‌تواند شامل محصولات متنوع، وسایل حمل و نقل و حتی حیوانات باشد. به همین دلیل گمرک را می‌توان دروازه رسمی و قانونی ورود و خروج کالا در هر کشور دانست.
گمرک چیست: گمرک سازمانی دولتی است که ورود و خروج کالا را در مرزها کنترل می‌کند. این سازمان بررسی می‌کند کالا مجوز دارد یا نه، عوارض و مالیات آن را می‌گیرد و جلوی قاچاق را می‌گیرد.
هدف از ایجاد گمرک چیست؟
برای پاسخ به هدف اصلی از ایجاد گمرک چیست، باید به نقش آن در ایجاد نظم در تجارت بین‌المللی و حفظ منافع اقتصادی کشور اشاره کرد. دولت‌مردان از دیرباز دریافته بودند که بدون نظارت بر واردات و صادرات، نه می‌توان از تولید داخلی حمایت کرد و نه می‌توان از ورود کالاهای مضر جلوگیری کرد. گمرک با ثبت و کنترل کالاهای وارداتی و صادراتی، از ورود کالای قاچاق یا غیرمجاز جلوگیری می‌کند و همزمان درآمدی پایدار برای دولت از محل عوارض و حقوق ورودی فراهم می‌آورد.
برای نمونه، وقتی یک شرکت وارداتی قصد ورود دستگاه‌های صنعتی به کشور را دارد، گمرک بررسی می‌کند که آیا این کالا استانداردهای لازم را دارد و آیا حقوق قانونی آن پرداخت شده است یا خیر. همچنین، آمار دقیقی که گمرک از حجم تجارت خارجی تهیه می‌کند، به دولت‌ها کمک می‌کند تا تصمیمات اقتصادی آگاهانه‌تری بگیرند. بنابراین، می‌توان گفت که گمرک هم نقش مالی و هم نقش نظارتی و اطلاعاتی دارد.
هدف اصلی گمرک چیست: کنترل تجارت خارجی، دریافت حق دولت از کالاهای وارداتی و صادراتی و حمایت از تولید داخلی است. همچنین امنیت مرزها را بالا می‌برد و از ورود کالاهای ممنوع یا خطرناک جلوگیری می‌کند. بدون گمرک، نظم واردات و صادرات به‌هم می‌ریزد و بازار دچار مشکل می‌شود.
تاریخچه شکل گیری گمرک در ایران
پیشینه گمرک در ایران به دوران باستان بازمی‌گردد. از حدود بیست و پنج سده پیش در مرزهای کشور دفاتر گمرکی وجود داشته و دریافت حقوق و عوارض از کالاهای بازرگانی امری رایج بوده است. اما گمرک به شکل امروزی و سازمان‌یافته آن، از دوره قاجار و با افزایش روابط اقتصادی با جهان در کشور شکل گرفت. با تاسیس وزارت گمرکات در سال ۱۲۹۲ قمری (معادل حدود ۱۲۵۳ شمسی)، گمرکات از اختیار حکومت‌های محلی خارج شدند و به سمت تمرکز اداری در تهران حرکت کردند.
تا شهریور 1320 شمسی، گمرک به نهادی تخصصی و چندسطحی تبدیل شده بود که بخش‌هایی مانند بازرسی کالا، آمار و کارگزینی در آن فعال بودند. با گذشت زمان و گسترش تجارت خارجی، ساختار گمرک ایران نوسازی شد و امروز با بهره‌گیری از سامانه‌های الکترونیکی، فرایندهای گمرکی به شکل دقیق‌تر و سریع‌تری انجام می‌شود.
گمرک چگونه کار می کند؟
فرایند کار گمرک را می‌توان به یک خط تولید منظم تشبیه کرد که از لحظه ورود کالا به مرز کشور تا لحظه ترخیص آن و تحویل نهایی به صاحب آن، مراحل مشخصی را طی می‌کند. در این مسیر، هر کالا مراحل مشخصی را طی می‌کند تا مطمئن شویم مطابق قوانین وارد یا صادر شده است. در ادامه، چهار مرحله اصلی این فرایند را با هم مرور می‌کنیم که هرکدام نقش مهمی در تکمیل ترخیص کالا دارند.
نحوه کار گمرک به این صورت است که وقتی کالا به گمرک می‌رسد، ابتدا اظهارنامه برای آن ثبت می‌شود. سپس کارشناسان کالا را بازرسی، ارزیابی و ارزش‌گذاری می‌کنند و مدارک را بررسی می‌کنند. بعد از پرداخت عوارض و هزینه‌ها، مجوز ترخیص صادر می‌شود و کالا آزاد می‌گردد.
نحوه عملکرد گمرک چیست: 1. ورود کالا به گمرک
زمانی که یک محموله وارد کشور می‌شود، اولین توقف آن اماکن گمرکی است؛ مکان‌هایی مانند انبار عمومی، باراندازها، اسکله‌ها و فرودگاه‌ها که تحت نظارت گمرک قرار دارند و برای نگهداری موقت کالا تا انجام تشریفات گمرکی استفاده می‌شوند. در این مرحله، شرکت حمل‌ونقل موظف است اطلاعات مربوط به محموله را به گمرک اعلام کند و کالا را در انبارهای مجاز تخلیه نماید. این کار به گمرک امکان می‌دهد تا کنترل اولیه‌ای بر روی محموله داشته باشد و از ورود کالای غیرمجاز یا خطرناک جلوگیری کند. ورود کالا به گمرک در واقع نقطه شروع رسمی فرایند ترخیص است و هرگونه تاخیر در این مرحله می‌تواند کل فرایند را تحت تاثیر قرار دهد.
از آنجا که محموله‌ها تا زمان تکمیل تشریفات گمرکی در انبار نگهداری می‌شوند، رعایت اصول مدیریت انبارداری در ثبت، نگهداری و کنترل کالاها اهمیت زیادی دارد.
نحوه عملکرد گمرک چیست: 2. اظهار کالا و ثبت اطلاعات گمرک
صاحب کالا یا نماینده قانونی باید مشخصات کامل کالا شامل نوع، وزن، ارزش و مبدا آن را در قالب اظهارنامه گمرکی ثبت کند. این اظهار معمولاً از طریق سامانه‌های الکترونیکی انجام می‌شود. دقت در این مرحله از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا هرگونه اشتباه یا نقص در اطلاعات می‌تواند منجر به تاخیر، جریمه یا حتی توقف کامل ترخیص کالا شود. به همین دلیل، بسیاری از واردکنندگان ترجیح می‌دهند از خدمات کارگزاران گمرکی متخصص استفاده کنند تا اظهارنامه بدون خطا تنظیم شود.
نحوه عملکرد گمرک چیست: 3. بررسی و ارزیابی کالا در گمرک
پس از ثبت اظهارنامه، کارشناسان گمرک اسناد و مدارک ارائه‌شده را بررسی می‌کنند و در صورت لزوم، کالا را به صورت فیزیکی ارزیابی می‌نمایند. ارزیابی کالا شامل بررسی تطابق کالای واقعی با اطلاعات اظهارشده، تعیین ارزش گمرکی و تشخیص ماهیت کالا برای اعمال تعرفه است. در برخی موارد، گمرک ممکن است کالا را به مسیرهای مختلفی مانند مسیر سبز، زرد یا قرمز هدایت کند که هر کدام سطح متفاوتی از کنترل و بررسی را تعیین می‌کنند.
مسیر سبز به معنای ترخیص سریع بدون بررسی فیزیکی است، در مسیر زرد اسناد کالاها و ارزش محموله بررسی می‌شود، ولی محموله مورد کنترل فیزیکی قرار نمی‌گیرد. در حالی که مسیر قرمز نیازمند ارزیابی کامل و دقیق کالا می‌باشد. هدف از این مرحله، اطمینان از صحت اظهارات و جلوگیری از تخلفات گمرکی است.
نحوه عملکرد گمرک چیست: 4. پرداخت هزینه‌ها و ترخیص کالا در گمرک
آخرین گام در فرایند گمرکی، پرداخت هزینه‌های مربوطه و دریافت مجوز خروج کالا است. این هزینه‌ها شامل حقوق ورودی، مالیات بر ارزش افزوده، هزینه‌های انبارداری و خدمات گمرکی می‌شود. پس از تایید نهایی اسناد و پرداخت کامل هزینه‌ها، گمرک پروانه خروج کالا را صادر می‌کند و کالا می‌تواند از اماکن گمرکی خارج شود. در این مرحله، ماموران گمرک در درب خروج، اسناد نهایی را کنترل کرده و اجازه خروج کالا را صادر می‌کنند. ترخیص کالا در واقع پایان فرایند گمرکی است و پس از آن، کالا وارد چرخه اقتصادی کشور می‌شود.
سامانه گمرک چیست؟
برای پاسخ به سوال سامانه گمرک چیست باید بگوییم که سامانه گمرک، بستری الکترونیکی است که تمام مراحل اظهار، ارزیابی و ترخیص کالا از طریق آن به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و مراجعه حضوری را کاهش می‌دهد. این سامانه گمرکی EPL برای سرعت بخشیدن و شفاف‌سازی فرایندهای گمرکی، راه‌اندازی شده است. با استفاده از این سامانه، بازرگانان می‌توانند اظهارنامه خود را به صورت الکترونیکی ثبت کنند، مجوزهای لازم را دریافت نمایند و مراحل ترخیص را به صورت آنلاین پیگیری کنند. این سامانه نه تنها سرعت کار را افزایش می‌دهد، بلکه با کاهش دخالت انسانی، احتمال خطا و تخلف را نیز به حداقل می‌رسانند.
سامانه گمرک یک سامانه اینترنتی است که برای ثبت اظهارنامه، پیگیری پرونده و پرداخت هزینه‌ها استفاده می‌شود. مهم‌ترین نمونه‌های آن سامانه جامع گمرکی و EPL است. با این سامانه‌ها بسیاری از کارها بدون مراجعه حضوری و سریع‌تر انجام می‌شود.
وظایف گمرک چیست: 1. کنترل واردات و صادرات
برای پاسخ به سوال وظایف گمرک چیست لازم است ذکر کنیم که یکی از مهم‌ترین وظایف گمرک، نظارت دقیق بر ورود و خروج کالا از مرزهای کشور است. گمرک موظف است تمامی کالاهای وارداتی، صادراتی و مسافری را از طریق مرزهای مجاز کنترل کند و از تخلیه و بارگیری کالاها در اماکن گمرکی نظارت داشته باشد. این کنترل شامل بررسی اسناد، تطابق کالا با اظهارنامه و اطمینان از رعایت مقررات تجاری، بهداشتی و امنیتی است. بدون این نظارت، هرج و مرج در بازار داخلی به وجود می‌آید و کالاهای غیرمجاز به راحتی وارد کشور می‌شوند. بنابراین، کنترل واردات و صادرات نه تنها یک وظیفه قانونی، بلکه برای حفظ سلامت اقتصاد و امنیت جامعه ضروری است.
وظایف گمرک چیست: 2. دریافت حقوق و عوارض گمرکی
جالب است بدانید یکی از مهم‌ترین منابع درآمد دولت، حقوق و عوارضی است که گمرک از واردات و صادرات کالاها دریافت می‌کند. پس گمرک موظف است حقوق ورودی، سود بازرگانی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر وجوه قانونی را تشخیص دهد و وصول نماید. این پول به خزانه‌داری کل واریز می‌شود تا برای هزینه‌های عمومی کشور استفاده شوند. محاسبه این هزینه‌ها بر اساس ارزش گمرکی کالا، تعرفه مصوب و نوع رویه گمرکی انجام می‌شود. برای محاسبه حقوق ورودی گمرک، باید ارزش کالا را با یک نرخ ارز مشخص به ریال تبدیل کنند. این نرخ ارز را دولت هر سال تعیین می‌کند و اعلام می‌کند.
وظایف گمرک چیست: 3. جلوگیری از قاچاق کالا
قاچاق کالا و ارز یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای اقتصاد هر کشوری است و گمرک به عنوان مرزبان اقتصادی کشور، با آن مبارزه می‌کند. گمرک با کنترل دقیق محموله‌ها، بررسی اسناد و استفاده از تجهیزات کنترلی پیشرفته، تلاش می‌کند از ورود و خروج غیرقانونی کالا جلوگیری کند. قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392، وظایف دقیق گمرک را در این زمینه تعیین کرده است. گمرک همچنین با نیروی انتظامی و سازمان‌های اطلاعاتی همکاری می‌کند تا یک شبکه قوی برای مقابله با قاچاق ساخته شود.
وظایف گمرک چیست: 4. کنترل استاندارد و مجوز ها
واردات کالا به ایران مستلزم رعایت استانداردهای فنی، بهداشتی و ایمنی است. گمرک به عنوان یک نهاد نظارتی در مرز، مسئول بررسی مجوزهای لازم از سازمان‌هایی مانند وزارت بهداشت، سازمان استاندارد و سازمان محیط زیست است. بدون دریافت این مجوزها، کالا اجازه ترخیص نخواهد داشت. این وظیفه گمرک باعث می‌شود که کالاهای بی‌کیفیت، خطرناک یا مضر نتوانند به راحتی وارد بازار داخلی شوند. کنترل استاندارد و مجوزها در واقع سپری برای حفاظت از سلامت مصرف‌کنندگان و محیط زیست کشور است. برای مثال، واردات یک محصول آرایشی که مجوز سازمان غذا و دارو را نگرفته در گمرک متوقف می‌شود چون ممکن است به سلامت مصرف‌کنندگان آسیب برساند.
وظایف گمرک چیست: 5. تهیه آمار تجارت خارجی
آمار دقیق تجارت خارجی که از دیگر وظایف گمرک است، ابزاری حیاتی برای برنامه‌ریزی اقتصادی و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور است. گمرک موظف است آمار واردات، صادرات و ترانزیت کالا را تهیه، تنظیم و تجزیه‌وتحلیل کند تا الگوهای تجاری شناسایی شوند. این آمار نه تنها برای دولت، بلکه برای بخش خصوصی و پژوهشگران نیز ارزشمند است. داده‌های گمرکی به تحلیل‌گران کمک می‌کند تا روند تجارت خارجی کشور را درک کنند و برای سیاست‌گذاری‌های آینده برنامه‌ریزی نمایند. برای نمونه، آمار صادرات محصولات کشاورزی در یک سال مشخص، مستقیماً از داده‌های ثبت‌شده در گمرک استخراج می‌شود.
مدت زمان ترخیص کالا از گمرک چقدر است؟
باید بدانید مدت زمان ترخیص کالا از گمرک به عوامل مختلفی مانند نوع کالا، کامل بودن مدارک، مسیر گمرکی تعیین‌شده و نتیجه ارزیابی کارشناسان بستگی دارد و برای همین نمی‌توان زمان ثابتی را برای همه محموله‌ها در نظر گرفت. در حالت ایده‌آل، اگر تمامی اسناد شما کامل باشد و کالا هم در مسیر سبز قرار گیرد، ممکن است ظرف چند روز ترخیص شود.
اما در مواردی که کالا نیازمند ارزیابی دقیق، اخذ مجوزهای ویژه یا رفع نقص مدارک باشد، این مدت می‌تواند به چند هفته یا حتی بیشتر افزایش یابد. یکی از مشکلات رایج در گمرک، تاخیر در ترخیص کالا است که می‌تواند هزینه‌های انبارداری و خسارات ناشی از تاخیر را به همراه داشته باشد. بنابراین، آماده‌سازی دقیق مدارک و همکاری با کارگزاران مجرب می‌تواند به کاهش این زمان کمک کند.
مدت زمان ترخیص کالا از گمرک ثابت نیست و به نوع کالا، کامل بودن مدارک و مسیر گمرکی بستگی دارد. ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد. اگر مدارک کامل و کالا کم خطر باشد، ترخیص معمولاً سریع تر انجام می‌شود.
چه کالا هایی نیاز به گمرک دارند؟
واقعیت این است که هر کالایی که از مرزهای کشور عبور می‌کند، باید فرایند گمرکی را طی کند. این شامل کالاهای تجاری، محموله‌های مسافری، مرسولات پستی و حتی کالاهای امدادی می‌شود. با این حال، برخی کالاها مانند اقلام شخصی مسافران، ممکن است از برخی تشریفات معاف باشند. اما به طور کلی، هیچ کالایی بدون اظهار به گمرک نمی‌تواند به صورت قانونی وارد یا خارج شود. کالاهایی که از پرداخت حقوق ورودی معاف هستند، مانند دارو و تجهیزات پزشکی، نیز باید مراحل اظهار و کنترل گمرکی را طی کنند تا اطمینان حاصل شود که مشمول معافیت قانونی هستند.
هر کالایی که از مرز وارد یا خارج می‌شود، اصولاً نیاز به کنترل گمرکی دارد. کالای مسافری، تجاری، پستی و باری همه مشمول گمرک هستند. البته برخی اقلام معاف یا در حد مجاز بدون پرداخت عوارض ترخیص می‌شوند.
انواع گمرک در ایران: 1. گمرک مرزی
گمرک مرزی در نقاط مرزی زمینی کشور مستقر است و وظیفه کنترل کالاهایی را بر عهده دارد که از طریق جاده و با کامیون، ریل یا وسایل نقلیه دیگر جابه‌جا می‌شوند. گمرک مرزی معمولاً در نزدیکی مرزهای مشترک با کشورهای همسایه فعالیت می‌کند و نقش مهمی در تجارت با کشورهای همسایه دارد. گمرک بازرگان در مرز ترکیه، گمرک میرجاوه در مرز پاکستان و گمرک آستارا در مرز آذربایجان از نمونه‌های شناخته‌شده گمرکات مرزی هستند. در این گمرکات، کالاها معمولاً از طریق کامیون یا قطار حمل می‌شوند و فرایند گمرکی متناسب با نوع حمل‌ونقل زمینی انجام می‌شود.
انواع گمرک در ایران: 2. گمرک دریایی
حجم عمده تجارت خارجی ایران از طریق دریا انجام می‌شود. گمرکات دریایی در بنادر جنوبی و شمالی کشور مستقر هستند و کالاهایی را که از طریق کشتی وارد یا صادر می‌شوند، تحت نظارت قرار می‌دهند. گمرک شهید رجایی در بندرعباس یکی از بزرگ‌ترین و پرکاربردترین گمرکات ایران است و بخش عظیمی از واردات کشور از این گمرک انجام می‌شود. گمرکات دریایی معمولاً مجهز به تجهیزات پیشرفته برای تخلیه و بارگیری کانتینرها هستند و فرایند ترخیص در آن‌ها می‌تواند به دلیل حجم بالای محمولات، زمان‌برتر باشد. یک نمونه از کالای وارداتی از طریق بنادر، ورود ماشین‌آلات صنعتی سنگین است که معمولاً از طریق بنادر جنوبی و با عبور از گمرک دریایی صورت می‌گیرد.
انواع گمرک در ایران: 3. گمرک فرودگاهی
گمرک فرودگاهی در فرودگاه‌های بین‌المللی مستقر است و برای ترخیص کالاهایی که از طریق حمل‌ونقل هوایی وارد یا خارج می‌شوند، استفاده می‌گردند. گمرک فرودگاه امام خمینی (ره) در تهران مهم‌ترین گمرک هوایی کشور است و بیشتر محمولات پستی، بار مسافران، کالاهای فوری و اقلام با ارزش بالا از این مسیر عبور می‌کنند. مزیت اصلی گمرکات فرودگاهی، سرعت بالای حمل‌ونقل هوایی است، اما هزینه‌های حمل و ترخیص در آن‌ها معمولاً بالاتر از گمرکات دریایی و مرزی است. معمولاً ارسال قطعات الکترونیکی حساس که نیاز به تحویل سریع دارند، از مسیر گمرک فرودگاهی انجام می‌شود.
انواع گمرک در ایران: 4. گمرک داخلی
گمرک داخلی برخلاف گمرک مرزی، در داخل شهرها و نزدیک مراکز صنعتی یا تجاری مستقر است و برای انجام فرایند گمرکی روی کالاهایی که قبلاً از مرز وارد شده‌اند، استفاده می‌شود. این گمرکات به واردکنندگانی که حجم بالایی از واردات و صادرات دارند، این امکان را می‌دهند که به جای ترخیص کالا در مرز، آن را به گمرک داخلی منتقل کرده و در محل نزدیک‌تر به کسب‌وکار خود فرایند گمرکی کالا را انجام دهند. برای نمونه، شرکتی که به‌طور مستمر مواد اولیه وارد می‌کند، می‌تواند از گمرک داخلی نزدیک به کارخانه خود استفاده کند.
انواع گمرک در ایران: 5. گمرک مناطق آزاد
گمرک مناطق آزاد، در مناطق آزاد تجاری کشور فعالیت می‌کند و معمولاً قوانین و تسهیلات ویژه‌ای برای واردات، صادرات و حتی نگهداری موقت کالا در نظر گرفته شده است. مناطق آزاد تجاری-صناعی ایران مانند کیش، قشم و چابهار گمرکات مناطق آزاد دارند که قوانین و مقررات گمرکی آن‌ها نسبت به گمرکات اصلی کشور متفاوت هستند. کالاهایی که وارد این مناطق می‌شوند، معمولاً از پرداخت حقوق ورودی معاف هستند و می‌توانند بدون تشریفات پیچیده گمرکی در این مناطق نگهداری یا پردازش شوند. با این حال، اگر کالایی از منطقه آزاد به دیگر مناطق کشور منتقل شود، مشمول مقررات گمرکی عادی خواهد بود.
تفاوت گمرک و ترخیص کالا چیست؟
بسیاری از افراد گمرک و ترخیص کالا را به جای یکدیگر به کار می‌برند، در حالی که این دو مفهوم با یکدیگر متفاوت هستند. برای پاسخ به این سوال گمرک چیست “گمرک یک سازمان دولتی است که وظیفه نظارت، کنترل و وصول درآمدهای مرزی را بر عهده دارد. اما ترخیص کالا به فرایند خروج قانونی کالا از گمرک پس از طی مراحل اداری و پرداخت هزینه‌ها گفته می‌شود.”
برای درک بهتر این تفاوت، می‌توان گفت که گمرک مانند یک اداره ثبت احوال است که هویت کالا را تایید می‌کند، در حالی که ترخیص کالا مانند دریافت شناسنامه برای آن کالا است تا بتواند در جامعه و بازار حضور یابد. برای درک بهتر این تفاوت، در ادامه نگاهی به وظیفه هرکدام می‌اندازیم.
تفاوت گمرک و ترخیص کالا در این است که گمرک یک سازمان نظارتی است که قانون ورود و خروج کالا را اجرا می‌کند. اما ترخیص کالا فرایند آزاد کردن کالا از گمرک است که شامل آماده‌سازی مدارک، ثبت اظهارنامه و پرداخت هزینه‌ها می‌شود. یعنی گمرک قانون را اجرا می‌کند و ترخیص‌کننده کارهای مربوط به آزادسازی کالا را انجام می‌دهد.
گمرک چه کاری انجام می دهد؟
گمرک مسئول اعمال سیاست‌های دولت بر صادرات و واردات کشور است و بر جریان‌های تجاری مرزی نظارت دارد. گمرک همچنین مسئول ثبت، بررسی و کنترل کالا از لحظه ورود تا زمان تعیین تکلیف نهایی آن است. یعنی این سازمان تصمیم می‌گیرد که آیا کالا اجازه ورود یا خروج دارد یا نه، و چه هزینه‌هایی باید برای آن پرداخت شود. به بیان ساده، گمرک چارچوب قانونی و نظارتی‌ای را فراهم می‌کند که تجارت خارجی در آن انجام می‌شود.
ترخیص کالا چه کاری انجام می دهد؟
ترخیص کالا در واقع خروجی نهایی فرایند گمرک است. یعنی زمانی که تمام مراحل ثبت اظهارنامه، ارزیابی و پرداخت هزینه‌ها تکمیل شده و کالا اجازه خروج از انبار گمرک را پیدا می‌کند. این مرحله معمولاً توسط خود صاحب کالا یا یک کارگزار رسمی گمرکی پیگیری می‌شود. ترخیص کالا در واقع پل ارتباطی بین گمرک و بازار مصرف است و بدون آن، کالا نمی‌تواند به صورت قانونی در دسترس مصرف‌کنندگان قرار گیرد.
انواع رویه های گمرکی چیست؟
رویه‌های گمرکی، مسیرهای قانونی مشخصی هستند که بر اساس هدف واردکننده یا صادرکننده از کالا، تعیین می‌شوند. هر رویه گمرکی شرایط، مدارک و تعهدات خاص خود را دارد. شناخت رویه صحیح به بازرگانان کمک می‌کند تا مسیر درست را برای کالای خود انتخاب کنند و سرعت انجام مراحل پرداخت هزینه‌ها و ترخیص کالا افزایش پیدا کند. پس آشنایی با این رویه‌ها برای هر فردی که با تجارت خارجی سر و کار دارد، ضروری است. در ادامه شش رویه اصلی رویه‌های گمرکی را با هم بررسی می‌کنیم.
انواع رویه‌های گمرکی شامل واردات قطعی، صادرات، ترانزیت، ورود موقت، صادرات موقت و مرجوعی است. هر رویه شرایط، مدارک و مقررات مخصوص خودش را دارد. انتخاب رویه درست باعث می‌شود ترخیص سریع‌تر و هزینه‌ها دقیق‌تر محاسبه شود.
انواع رویه های گمرک چیست: 1. واردات قطعی
در واردات قطعی، کالا برای مصرف یا استفاده دائمی وارد کشور می‌شود. در این واردات، واردکننده ملزم به پرداخت کامل حقوق ورودی و عوارض گمرکی است چون مالکیت آن کالا به‌طور کامل برای واردکننده می‌شود. این رویه رایج‌ترین شکل واردات در تجارت خارجی است و کالا پس از ترخیص، آزادانه در بازار داخلی قابل عرضه خواهد بود. در واردات قطعی، تمامی مقررات گمرکی از جمله تعیین ارزش، پرداخت حقوق ورودی و اخذ مجوزهای لازم باید رعایت شود. یکی از مثال‌های واردات قطعی، وارد کردن پارچه برای فروش در بازار داخلی است.
انواع رویه های گمرکی چیست: 2. صادرات قطعی
صادرات قطعی به معنای خروج دائمی کالا از کشور به مقصد فروش یا استفاده در کشور دیگر است و معمولاً همراه با ارز حاصل از فروش، به چرخه اقتصادی کشور بازمی‌گردد. صادرات قطعی نقش مهمی در درآمد ارزی کشور دارد و در این رویه، صادرکننده ممکن است از مشوق‌های صادراتی مانند معافیت مالیاتی یا جوایز صادراتی بهره‌مند شود. کالاهای صادراتی معمولاً از پرداخت حقوق ورودی معاف هستند، اما باید مجوزهای لازم از سازمان‌های مربوطه را دریافت کنند و تشریفات گمرکی را طی نمایند. صادرات محصولات کشاورزی به کشورهای همسایه در دسته صادرات قطعی قرار می‌گیرد.
انواع رویه های گمرک چیست: 3. ورود موقت
یکی دیگر از رویه‌های گمرکی، ورود موقت است که در آن کالا برای مدت معینی و با هدف خاصی وارد کشور می‌شود و پس از پایان مدت مقرر باید دوباره از کشور خارج شود. رویه ورود موقت بیشتر برای کالاهایی مانند تجهیزات نمایشگاهی، ماشین‌آلات سنگین برای پروژه‌های عمرانی یا کالاهای مورد استفاده در تولید صادراتی کاربرد دارد. در ورود موقت، واردکننده ممکن است از پرداخت کامل حقوق ورودی معاف باشد، اما باید تضمین‌های لازم خروج قطعی پس از زمان معین را به گمرک ارائه دهد. ورود موقت یک دستگاه نمایشگاهی برای شرکت در یک رویداد تجاری از همین نوع است.
انواع رویه های گمرکی چیست: 4. خروج موقت
رویه خروج موقت کاملاً برعکس ورود موقت است؛ یعنی کالا برای مدت مشخصی از کشور خارج می‌شود با این تعهد که پس از مدتی دوباره به کشور بازگردد. رویه خروج موقت برای کالاهایی مانند قطعات یدکی برای تعمیر در خارج، محصولات تجاری برای نمایش در نمایشگاه‌های بین‌المللی یا اقلام فرهنگی برای رویدادهای خارجی استفاده می‌شود. در خروج موقت نیز تضمین‌های مناسب باید به گمرک داده شود تا مجوز صادر شود. ارسال موقت یک قطعه صنعتی خاص برای تعمیر تخصصی در خارج از کشور، از این نوع رویه است.
انواع رویه های گمرک چیست: 5. ترانزیت کالا
ترانزیت به وضعیتی گفته می‌شود که کالا فقط قرار است از خاک یک کشور عبور کند و مقصد نهایی آن کشور دیگری است. در این حالت، کالا وارد چرخه مصرف داخلی کشور اول نمی‌شود و فقط از آن عبور می‌کند. در رویه ترانزیت، کالا از گمرک مبدا وارد می‌شود و تا گمرک خروجی زیر نظر گمرک باقی می‌ماند. این کار تجارت بین کشورها را بسیار راحت‌تر می‌کند. ایران هم به دلیل موقعیت جغرافیایی خوب خود، می‌تواند به‌عنوان یک مسیر مهم برای عبور کالا بین کشورها عمل کند؛ به این مسیر مهم، کریدور ترانزیتی می‌گویند. جابه‌جایی ترانزیتی همچنین مشمول پرداخت عوارض کمتری است. به‌طور کلی و به بیان ساده‌تر، اگر کالایی از یک کشور همسایه وارد شود و از مسیر ایران به کشور سوم فرستاده شود، می‌گوییم آن کالا در وضعیت ترانزیت قرار دارد.
انواع رویه های گمرک چیست: 6. مرجوعی کالا
مرجوعی کالا رویه‌ای گمرکی است که در آن کالایی که پیش‌تر وارد یا صادر شده، به دلایلی مانند عدم مطابقت با سفارش، معیوب بودن کالا یا سایر موارد، به کشور مبدا بازگردانده می‌شود. این رویه تشریفات گمرکی خاص خود را دارد و ممکن است به استرداد حقوق ورودی پرداخت‌شده منجر شود. مرجوع کردن کالا، ارائه مدارک مستند و تأیید گمرک را نیز می‌طلبد تا اجازه خروج مجدد کالا صادر شود. بازگرداندن یک محموله وارداتی دارای ایراد کیفی به فروشنده خارجی، یک مثال از مرجوعی کالا است.
مشکلات رایج در گمرک چیست؟
ممکن است واردکنندگان در فرایند ترخیص کالا از گمرک، با چالش‌هایی روبه‌رو شوند که آگاهی از آن‌ها به پیشگیری یا حل سریع‌تر این مشکلات کمک می‌کند. در ادامه به مهم‌ترین مشکلات رایج در گمرک اشاره می‌کنیم.
- گیر کردن کالا در گمرک: گاهی به دلیل ناقص بودن مدارک یا ابهام در اظهارنامه، کالا برای مدت طولانی در گمرک باقی می‌ماند. برای مثال، اگر اطلاعات ارزش کالا با فاکتور ارسالی همخوانی نداشته باشد، ترخیص متوقف می‌شود.
- اشتباه در اظهار کالا: ثبت نادرست نوع، وزن یا کد تعرفه کالا می‌تواند باعث توقف یا حتی جریمه شود.
- عدم شناخت مدارک لازم: بسیاری از واردکنندگان تازه‌کار به دلیل ناآشنایی با مدارک موردنیاز، مراحل را چند بار تکرار می‌کنند.
- هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده: گاهی هزینه‌های جانبی مانند انبارداری یا خدمات گمرکی، بیشتر از برآورد اولیه بازرگان می‌شود.
- تاخیر در ترخیص: ازدحام محموله‌ها یا کالایی که نیاز به بررسی تکمیلی دارند می‌تواند زمان ترخیص را طولانی‌تر از حد معمول کند.
شناخت قبلی این چالش‌ها و سپردن کار به یک کارگزار مجرب گمرک، می‌تواند احتمال بروز این مشکلات را کاهش دهد و روند ترخیص کالا را نیز بسیار سریع‌تر کند.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 1. ثبت سفارش
نخستین گام در فرایند ترخیص کالا، این است که در سامانه جامع تجارت، ثبت سفارش کنید. این کار پیش از ورود کالا به کشور انجام می‌شود و هدف آن، اخذ مجوزهای لازم برای واردات کالا است. ثبت سفارش در واقع به گمرک اعلام می‌کند که قصد دارید کالایی خاص را وارد کنید و این امکان را به وجود می‌آورد که مجوزهای مورد نیاز از سازمان‌های مربوطه دریافت شود. بدون طی کردن این مرحله، امکان ورود رسمی کالا به کشور وجود ندارد. بهتر است قبل از وارد کردن هر گونه کالایی و پیش از خرید، ثبت سفارش آن را در سامانه مربوطه انجام دهید تا مجوز اولیه واردات صادر شود.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 2. تهیه مدارک
پس از ثبت سفارش، باید مدارک لازم برای ترخیص کالا تهیه شود. این مدارک شامل کارت بازرگانی معتبر، فاکتور خرید، بارنامه، گواهی مبدا و مجوزهای مربوطه است. هر یک از این مدارک نقش مهمی در فرایند ترخیص ایفا می‌کنند و نقص در هر کدام می‌تواند باعث تاخیر در ترخیص کالا شود. برای مثال، نبود بارنامه می‌تواند کل فرایند اظهار کالا را متوقف کند. حتماً از ابتدا از وجود تمامی مدارک مربوطه مطمئن شوید تا فرایند ترخیص به تاخیر نیفتد. کارت بازرگانی نیز یکی از مدارک لازم برای ترخیص کالا است که توسط اتاق بازرگانی ایران صادر می‌شود و فقط اشخاص حقوقی یا حقیقی که این کارت را دارند، مجاز به فعالیت‌های وارداتی و صادراتی هستند.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 3. اظهار نامه گمرکی
پس از آماده شدن مدارک، اظهارنامه گمرکی تنظیم و در سامانه ثبت می‌شود. اظهارنامه گمرکی یک سند رسمی است که در آن صاحب کالا یا نماینده قانونی او، مشخصات کالا و رویه گمرکی مورد نظر خود را به گمرک اعلام می‌کند. این اظهارنامه معمولاً از طریق سامانه‌های الکترونیکی ثبت می‌شود و شامل اطلاعاتی مانند نوع کالا، ارزش، وزن، تعداد و مبدا است. دقت در تنظیم اظهارنامه از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا هر مغایرتی می‌تواند منجر به بروز مشکلات جدی در فرایند ترخیص کالا شود.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 4. ارزیابی کالا
در مرحله ارزیابی، کارشناسان گمرک اظهارنامه و در صورت لزوم خود کالا را بررسی می‌کنند تا از صحت اطلاعات ثبت‌شده مطمئن شوند. این ارزیابی می‌تواند شامل بازرسی فیزیکی یا صرفاً بررسی اسنادی باشد. بر اساس نتایج ارزیابی، مسیر گمرکی کالا تعیین می‌شود که می‌تواند سبز، زرد یا قرمز باشد. ارزیابی کالا در واقع مرحله‌ای است که گمرک اطمینان حاصل می‌کند کالای اظهارشده با کالای واقعی مطابقت دارد و ارزش اعلام‌شده صحیح است. محموله‌های حساس مانند مواد غذایی معمولاً تحت بازرسی دقیق‌تر قرار می‌گیرند.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 5. پرداخت حقوق ورودی
پس از تایید ارزیابی کالا، صاحب کالا باید مبلغ تعیین‌شده‌ای برای حقوق ورودی و سایر عوارض قانونی را به گمرک پرداخت کند. این مبلغ بر اساس نوع کالا، ارزش گمرکی و تعرفه مربوطه محاسبه می‌شود. حقوق گمرکی معادل چهار درصد ارزش گمرکی کالا به اضافه سود بازرگانی است که توسط هیات وزیران تعیین می‌شود. تنها پس از پرداخت این مبلغ هست که واردکننده می‌تواند مراحل بعدی ترخیص را ادامه دهد.
مراحل ترخیص کالا از گمرک چیست: 6. دریافت مجوز خروج کالا
آخرین مرحله ترخیص کالا، صدور مجوز یا پروانه خروج کالا از انبار گمرک است که پس از تایید نهایی اسناد و تسویه کامل هزینه‌ها انجام می‌شود. این پروانه به منزله اجازه رسمی گمرک برای خروج کالا از اماکن گمرکی است و با دریافت آن، کالا می‌تواند به مقصد نهایی خود، مانند انبار صاحب کالا، منتقل شود. در این مرحله، ماموران گمرک در درب خروج، اسناد نهایی را کنترل کرده و اجازه خروج کالا را صادر می‌نمایند.
برای ترخیص کالا از گمرک به چه کسی مراجعه کنیم؟
ترخیص کالا از گمرک فرایندی تخصصی و پیچیده است که نیازمند آشنایی با تمام قوانین، مقررات و رویه‌های گمرکی است. به همین دلیل، بسیاری از واردکنندگان ترجیح می‌دهند از خدمات کارگزاران گمرکی یا شرکت‌های ترخیص کالا استفاده کنند. این کارگزاران با تسلط بر قوانین گمرکی و آشنایی با سامانه‌های الکترونیکی، می‌توانند فرایند ترخیص را سریع و همچنین بدون خطا انجام دهند. البته خود صاحب کالا نیز می‌تواند اقدام کند، اما در این صورت باید زمان و دانش کافی را برای انجام آن داشته باشد.
برای ترخیص کالا از گمرک به کارگزار گمرکی یا حق‌العمل‌کار دارای مجوز مراجعه می‌کنید. این افراد کاربلد هستند و مدارک و مراحل را درست انجام می‌دهند. خودتان هم با ثبت‌نام در سامانه گمرک می‌توانید برخی کارها را شخصاً پیگیری کنید.
اگر کالا در گمرک بماند چه اتفاقی می افتد؟
اگر کالا پس از ورود به گمرک، در مهلت قانونی مقرر به دلایلی مانند نقص مدارک یا عدم پرداخت هزینه‌ها ترخیص نشود، هزینه‌های انبارداری آن به‌مرور افزایش می‌یابد که به صورت روزانه به واردکننده تحمیل می‌گردد. در صورتی که این مدت طولانی شود و واردکننده اقدامی برای ترخیص انجام ندهد، گمرک ممکن است کالا را به عنوان کالای متروکه اعلام کند. کالای متروکه نیز پس از طی مراحل قانونی، ممکن است از طریق مزایده به فروش برسد. در چنین شرایطی، صاحب کالا باید هرچه سریع‌تر نسبت به رفع مشکل اقدام کند تا از افزایش هزینه‌ها و خطر متروکه شدن کالا جلوگیری شود.
اگر کالا در گمرک بماند، بعد از مهلت قانونی هزینه انبارداری و جریمه به آن اضافه می‌شود. در مراحل بعدی ممکن است کالا توقیف، فروخته یا امحا شود. بنابراین باید مدارک را سریع تکمیل و ترخیص را به‌موقع انجام داد.
چه کالا هایی از پرداخت گمرکی معاف هستند؟
برخی کالاها بر اساس قوانین و مقررات موجود از پرداخت حقوق ورودی یا بخشی از عوارض گمرکی معاف هستند. دارو، ملزومات مصرفی پزشکی، شیر خشک اطفال و مواد اولیه آن‌ها از جمله کالاهایی هستند که حقوق گمرکی آن‌ها تنها یک درصد تعیین شده است. آمبولانس و خودروهای امداد و نجات نیز تا سقف 4000 دستگاه از حقوق گمرکی، مالیات و عوارض ارزش افزوده معاف هستند.
همچنین، کالاهایی که در مناطق آزاد تجاری وارد می‌شوند، کالاهای همراه مسافر تا اندازه مجاز و برخی اقلام دانشگاهی و پژوهشی معمولاً از پرداخت حقوق ورودی معاف هستند. این معافیت‌ها معمولاً با هدف حمایت از بخش‌های خاص اقتصادی یا تسهیل رفت‌وآمد مسافران تعیین می‌شوند. با این حال، حتی کالاهای معاف نیز باید مراحل اظهار و کنترل گمرکی را طی کنند.
کتاب، دارو، تجهیزات درمانی، نمونه‌های تجاری و کالای همراه مسافر در حد مجاز معمولاً معاف یا کم‌عوارض هستند. فهرست دقیق معافیت‌ها را گمرک اعلام می‌کند و ممکن است تغییر کند. برای اطمینان باید قبل از ورود کالا، شرایط معافیت را بررسی کرد.
اصطلاحات گمرک چیست: 1. اظهار نامه گمرکی
اظهارنامه گمرکی، سندی رسمی است که در آن مشخصات کامل کالا شامل نوع، وزن، ارزش و مبدا آن اعلام می‌شود و می‌تواند به صورت کتبی یا الکترونیکی تنظیم شود. به موجب این سند، اظهارکننده رویه گمرکی مورد نظر خود را درباره کالا مشخص می‌کند و اطلاعات مورد نیاز برای اجرای مقررات گمرکی را در اختیار گمرک قرار می‌دهد. به زبان ساده، اظهارنامه گمرکی در واقع شناسنامه کالا در فرایند ترخیص محسوب می‌شود. پس اطلاعات این سند باید با دقت و مطابق با مدارک واقعی کالا تکمیل شود، زیرا هرگونه مغایرت بین اظهارنامه و فاکتور خرید می‌تواند باعث توقف فرایند ترخیص شود.
اصطلاحات گمرکی چیست: 2. تعرفه گمرکی
تعرفه گمرکی، کد و نرخ عوارضی است که برای هر کالا در گمرک تعیین می‌شود و بر پایه HS Code ساخته شده است. HS Code یک سیستم بین‌المللی برای طبقه‌بندی کالا است که به شناسایی دقیق و آسان کالاها کمک می‌کند. در گمرک، هنگام اظهار کالا، HS Code آن مشخص می‌شود و کالاها بر اساس نوع و ویژگی‌هایشان دسته‌بندی می‌شوند.
سپس همین طبقه‌بندی، مبنای تعیین تعرفه گمرکی و محاسبه حقوق ورودی قرار می‌گیرد. هر کالا یک کد HS نسبتاً یکسان در سطح بین‌المللی دارد که باید درست در اظهارنامه ثبت شود. برای مثال، تعرفه یک قطعه خودرو با تعرفه یک محصول غذایی کاملاً متفاوت است و نرخ عوارض آن‌ها هم فرق دارد.
اصطلاحات گمرک چیست: 3. ارزش گمرکی
ارزش گمرکی مبلغی است که گمرک برای حساب کردن حقوق ورودی، مبنای کار خود قرار می‌دهد. این مبلغ برای کالای ورودی شامل قیمت خرید کالا در مبدا، هزینه بیمه و حمل‌ونقل تا مرز، و سایر هزینه‌هایی است که تا رسیدن کالا به اولین دفتر گمرکی به آن تعلق می‌گیرد. به این مجموعه هزینه‌ها در اصطلاحات گمرکی، سیف کالا هم می‌گویند. ارزش گمرکی ممکن است با قیمت اولیه خرید کالا یکی نباشد. این ارزش مبنای محاسبه حقوق ورودی و سایر عوارض گمرکی است. تعیین دقیق ارزش گمرکی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا هرگونه اختلاف در آن می‌تواند منجر به بروز اختلافات گمرکی شود.
اصطلاحات گمرکی چیست: 4. حقوق ورودی
به‌طور کلی، حقوق ورودی به مجموع حقوق گمرکی و سود بازرگانی گفته می‌شود که به واردات قطعی کالا تعلق می‌گیرد. حقوق گمرکی معادل چهار درصد ارزش گمرکی کالا است و سود بازرگانی نیز توسط هیات وزیران تعیین می‌شود. حقوق ورودی در واقع همان هزینه‌ای است که واردکننده برای ورود قانونی کالا به کشور پرداخت می‌کند و یکی از منابع مهم درآمد دولت محسوب می‌شود.
اصطلاحات گمرک چیست: 5. شماره کوتاژ
شماره کوتاژ یک کد یکتاست که بعد از ثبت نهایی اظهارنامه گمرکی به آن اختصاص داده می‌شود. این شماره مثل شناسه رسمی هر محموله یا اظهارنامه است و برای پیگیری وضعیت کالا در تمام مراحل ترخیص استفاده می‌شود. صاحب کالا یا واردکننده هم می‌تواند با وارد کردن این شماره در سامانه، وضعیت دقیق ترخیص محموله خود را پیگیری کند.
اصطلاحات گمرک چیست: 6. پته گمرکی
پته گمرکی میان اصطلاحات گمرکی، در واقع به یک سند رسمی اشاره دارد که پس از انجام مراحل ترخیص و پرداخت هزینه‌های مربوطه صادر می‌شود. این پته گمرکی نشان می‌دهد کالا از نظر قانونی آزاد شده است. بنابراین این سند نهایی خروج کالا از انبار یا محوطه گمرک است و هر شرکت یا صاحب کالایی تنها با ارائه آن می‌تواند محموله را از گمرک خارج کند. این سند بیشتر برای کالاهای غیرتجاری و کم‌ارزش مثل کالاهای همراه مسافر یا مرسولات پستی صادر می‌شود و برخلاف کوتاژ که شناسه یک اظهارنامه تجاری است، نیازی به ثبت سفارش و طی مراحل پیچیده واردات تجاری ندارد.
اصطلاحات گمرک چیست: 7. HS Code
HS Code که به سیستم هماهنگ‌شده نیز معروف است، یک زبان مشترک جهانی برای شناسایی و گروه‌بندی کالاها در تجارت بین‌المللی به شمار می‌رود. این نظام را سازمان جهانی گمرک (WCO) طراحی کرده تا وقتی کالایی از مرزی عبور می‌کند، همه کشورها آن را با یک کد مشخص بشناسند. ساختار اصلی آن شش رقم دارد: دو رقم نخست فصل کالا، دو رقم بعدی سرفصل کالا و دو رقم آخر زیرسرفصل کالا را نشان می‌دهد. کشورها از همین کد برای پیدا کردن تعرفه گمرکی و محاسبه حقوق ورودی استفاده می‌کنند. مثلاً یک پارچه خاص در هر جای دنیا با یک HS Code واحد شناخته می‌شود. به همین دلیل، واردکنندگان و صادرکنندگان باید با این کد آشنا باشند تا اظهارنامه و محاسبات گمرکی‌شان درست انجام شود.
نقش گمرک در تجارت بین الملل
گمرک نه‌تنها یک نهاد داخلی، بلکه پلی میان اقتصاد کشور و بازارهای جهانی است و نقش مهمی در تنظیم روابط تجاری بین‌المللی دارد. در ادامه به چند نقش کلیدی گمرک در تجارت بین‌الملل اشاره می‌کنیم.
- کنترل تجارت خارجی: گمرک با نظارت بر ورود و خروج کالا، مطمئن می‌شود که تجارت خارجی مطابق قوانین ملی و بین‌المللی انجام می‌شود.
- جلوگیری از قاچاق: گمرک با کنترل مرزها، مانع ورود یا خروج کالاهای غیرقانونی می‌شود که می‌توانند به اقتصاد و امنیت کشور آسیب برسانند.
- حمایت از تولید داخلی: با اعمال تعرفه‌های مناسب بر کالاهای وارداتی مشابه تولید داخل، گمرک به حفظ توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی کمک می‌کند.
- جمع‌آوری درآمد دولت: بخش قابل‌توجهی از درآمد دولت از محل حقوق ورودی و عوارض گمرکی تأمین می‌شود که در بودجه‌های عمومی کشور نقش دارد.
در مجموع، عملکرد دقیق گمرک می‌تواند به رشد اقتصادی کشور و افزایش اعتماد شرکای تجاری بین‌المللی کمک شایانی کند.
مسیرهای گمرکی چیست؟
مسیرهای گمرکی مشخص می‌کنند که گمرک، یک محموله را با چه سطحی از کنترل و بررسی ترخیص کند. این مسیرها با بررسی دقیق ریسک و سابقه واردکننده تعیین می‌شوند. هر مسیر گمرکی، فرایند ترخیص متفاوتی دارد و شرایط زمانی و هزینه‌ی آن نیز فرق می‌کند. این سیستم به گمرک کمک می‌کند زمان و نیروی بازرسی را بهتر مدیریت کند. هر کالا هم بر اساس اطلاعات ثبت‌شده و سابقه واردکننده خود در یکی از این مسیرها قرار می‌گیرد. واردکننده‌ای که مسیرهای گمرکی را بشناسد، انتظار واقع‌بینانه‌ای از زمان و هزینه ترخیص کالای خود دارد. در ادامه هر یک از این مسیرها را توضیح می‌دهیم.
مسیرهای گمرکی شامل مسیر سبز برای کالای کم‌خطر، مسیر زرد برای بررسی مدارک و مسیر قرمز برای بازرسی کامل است. گمرک بر اساس ریسک کالا و پرونده، مسیر را تعیین می‌کند. مسیر سبز سریع‌تر است و مسیر قرمز زمان‌برتر و دقیق‌تر.
مسیر سبز گمرک چیست؟
مسیر سبز گمرکی به معنای ترخیص سریع کالا بدون نیاز به بازرسی فیزیکی است. کالاهایی که ریسکشان پایین باشد و واردکننده نیز سابقه خوبی داشته باشد، می‌توانند از مسیر سبز عبور کنند. گمرک تنها اسناد و مدارک را بررسی می‌کند و محموله نیز بدون باز شدن ترخیص می‌گردد. به همین دلیل، مسیر سبز سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش ترخیص است. البته شرط استفاده از آن، کامل و منطبق بودن مدارک با قوانین است. برای مثال، محموله‌های تجاری که واردکننده معتبری دارند معمولاً از این مسیر می‌گذرند.
مسیر زرد گمرک چیست؟
مسیر زرد گمرکی برای ترخیص کالا با بررسی دقیق‌تر اسناد و مدارک است. در این مسیر، گمرک اسناد را با حساسیت بیشتری بررسی می‌کند و ممکن است از واردکننده بخواهد مدارک تکمیلی ارائه دهد. با این حال، کالا در مسیر زرد معمولاً به صورت فیزیکی بازرسی نمی‌شود، مگر اینکه در مدارک مشکلی وجود داشته باشد که در آن صورت ممکن است کالا به مسیر قرمز یا بازرسی فیزیکی ارجاع داده شود. این مسیر برای کالاهایی با ریسک متوسط در نظر گرفته می‌شود. برای مثال، محموله‌ای که در اظهارنامه‌اش ابهام جزئی وجود دارد ممکن است در مسیر زرد قرار بگیرد. در نتیجه، زمان ترخیص در مسیر زرد ممکن است کمی طولانی‌تر از مسیر سبز باشد.
مسیر قرمز گمرک چیست؟
سخت‌گیرانه‌ترین حالت زمانی است که کالا در مسیر قرمز گمرکی قرار می‌گیرد. این مسیر برای کالاهای پرریسک یا واردکنندگانی که سابقه تخلف دارند در نظر گرفته می‌شود. در مسیر قرمز، کارشناسان گمرک هم اسناد را بررسی می‌کنند و هم خود کالا را به صورت فیزیکی بازرسی می‌نمایند. تمام جنبه‌های اظهارنامه کنترل می‌شود تا ابهامی باقی نماند. به همین دلیل، مسیر قرمز کندترین و پرهزینه‌ترین روش ترخیص است. محموله‌هایی که واردکننده مشخصی ندارند یا اطلاعاتشان نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد، معمولاً در این مسیر قرار می‌گیرند.
هزینه های گمرکی شامل چه مواردی است؟
هزینه‌های واردات کالا همیشه با یک صورت‌حساب ساده تمام نمی‌شود. گمرک برای ترخیص، چند نوع هزینه قانونی دریافت می‌کند که هرکدام مبنای محاسبه و دلیل خاص خود را دارند. آگاهی از این موارد باعث می‌شود واردکننده بتواند هزینه‌های ترخیص را از قبل پیش‌بینی کند. جدول زیر این هزینه‌ها را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد.
[table “149” not found /]
به‌طور کلی، هزینه‌های گمرکی مجموعه‌ای از پرداخت‌های قانونی است که واردکننده برای ترخیص کالای خود باید انجام دهد. این هزینه‌ها شامل حقوق ورودی، مالیات بر ارزش افزوده، هزینه انبارداری و هزینه خدمات گمرکی می‌شود. حقوق ورودی خود از دو بخش حقوق گمرکی (چهار درصد ارزش گمرکی) و سود بازرگانی تشکیل شده است. مالیات بر ارزش افزوده نیز بر اساس ارزش گمرکی کالا محاسبه و به آن اضافه می‌شود. هزینه انبارداری به مدت زمان نگهداری کالا در انبارهای گمرکی بستگی دارد و هزینه خدمات گمرکی نیز برای انجام تشریفات و صدور اسناد دریافت می‌گردد.
هزینه‌های گمرکی شامل حقوق ورودی، مالیات بر ارزش افزوده، عوارض، انبارداری و هزینه‌های خدمات گمرکی است. مقدار این هزینه‌ها به نوع کالا، ارزش آن و رویه گمرکی بستگی دارد. برای محاسبه دقیق، باید ارزش گمرکی و تعرفه کالا مشخص شود.
مدارک مورد نیاز برای انجام امور گمرکی
برای اینکه امور گمرکی درست انجام شود و ترخیص کالا به تاخیر نیفتد، ارائه مدارک رسمی و کامل ضروری است. در ادامه مهم‌ترین مدارک مورد نیاز برای انجام امور گمرکی را معرفی می‌کنیم.
- کارت بازرگانی: این کارت مجوز رسمی فعالیت در حوزه واردات و صادرات است و بدون آن، ثبت اظهارنامه گمرکی به نام شخص یا شرکت امکان‌پذیر نیست.
- فاکتور خرید: فاکتور خرید، سند اصلی اثبات ارزش و مشخصات کالا در معامله با فروشنده خارجی است و مبنای محاسبه ارزش گمرکی قرار می‌گیرد.
بارنامه: بارنامه سندی است که مشخصات حمل کالا، از جمله مبدا، مقصد و نوع وسیله حمل را نشان می‌دهد و برای تحویل کالا در گمرک ضروری است. - مجوزهای لازم: برخی کالاها بسته به نوع خود، نیازمند ارائه مجوزهای خاص از سازمان‌های مربوطه هستند. برای مثال، مواد غذایی به مجوز بهداشت و بعضی تجهیزات به مجوز استاندارد در تولید نیاز دارند.
- گواهی مبدا: این گواهی نشان می‌دهد کالا در چه کشوری تولید شده است و می‌تواند بر نرخ تعرفه گمرکی نیز تاثیر بگذارد.
با آماده‌سازی کامل این مدارک پیش از ارسال یا دریافت کالا، می‌توانید فرایند ترخیص کالا و هرینه‌های جانبی خود را کاهش دهید.
تفاوت گمرک داخلی و مرزی چیست؟
تفاوت اصلی گمرک داخلی و مرزی در موقعیت جغرافیایی و نحوه دسترسی به آن‌هاست. گمرک مرزی در نقاط مرزی کشور قرار دارد و برای کنترل کالاهایی استفاده می‌شود که مستقیماً از مرز عبور می‌کنند. گمرک داخلی در داخل کشور و نزدیک شهرها و مراکز صنعتی قرار دارد و برای انجام تشریفات روی کالاهایی به کار می‌رود که قبلاً از مرز وارد و بررسی شده‌اند. به دلیل اینکه گمرک مرزی به اکثر کسب‌وکارها دور است، حمل کالا تا آنجا زمان و هزینه بیشتری دارد. اما گمرک داخلی دسترسی ساده‌تری دارد و واردکننده می‌تواند کالا را در گمرک داخلی نزدیک کسب‌وکار خود ببرد و ترخیص را همان‌جا انجام دهد.
فرق گمرک مرزی و داخلی این است که گمرک مرزی در مرزها کار کنترل ورود و خروج کالا را انجام می‌دهد؛ در حالی که گمرک داخلی در شهرها یا گمرک‌های مجاز، ترخیص و تشریفات نهایی را انجام می‌دهد. یعنی کالا اول در مرز کنترل می‌شود و بعد ممکن است در گمرک داخلی مراحل نهایی را طی کند.
قوانین و مقررات مهم گمرک چیست؟
کار گمرک در ایران بر پایه مجموعه‌ای از قوانین و مقررات انجام می‌شود که شناخت آن‌ها برای هر بازرگان و فعال اقتصادی ضروری است. در ادامه این قوانین و مقررات مهم گمرکی را شرح داده‌ایم:
- قانون امور گمرکی: که در سال 1390 تصویب شد، ستون اصلی این چارچوب قوانین و مقررات را می‌سازد و تعاریف پایه، وظایف سازمان و رویه‌های مختلف گمرکی را مشخص می‌کند. توسط همین قانون است که نحوه رسیدگی به تخلفات گمرکی را هم تعیین می‌کند.
- مقررات مربوط به حقوق ورودی: مبنای محاسبه هزینه‌های واردات را تعیین می‌کند. این مقررات بر اساس قانون اجازه تعیین میزان حقوق گمرکی و سود بازرگانی کالاهای وارداتی شکل گرفته و درصد و نحوه محاسبه این هزینه را برای انواع کالاها مشخص می‌سازد. هر تغییری در این حوزه، مستقیماً روی قیمت تمام‌شده واردات اثر می‌گذارد و به همین دلیل برای واردکنندگان اهمیت زیادی دارد.
- مقررات واردات و صادرات: که هر ساله از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در کتاب مقررات صادرات و واردات منتشر می‌شود. این کتاب مشخص می‌کند چه کالاهایی اجازه ورود یا خروج دارند، چه اقلامی به مجوز ویژه نیاز دارند و چه مواردی ممنوع هستند.
آشنایی با این سه دسته قانون و مقرره پیش از هر اقدام تجاری، مسیر کار را شفاف‌تر می‌کند و از گرفتار شدن در مشکلات حقوقی و گمرکی جلوگیری می‌نماید.
سوالات متداول گمرک چیست:
در ادامه به بررسی سوالات متدوال شما راجب “گمرک چیست” میپردازیم:
- تفاوت ترخیص کالا و گمرک چیست؟
گمرک یک سازمان دولتی است که وظیفه نظارت، کنترل و وصول درآمدهای مرزی را بر عهده دارد، اما ترخیص کالا فرایندی است که طی آن کالا پس از انجام مراحل اداری و پرداخت هزینه‌ها، اجازه خروج از گمرک را پیدا می‌کند. به بیان دیگر، گمرک نهاد است و ترخیص کالا اقدام.
- چه کالاهایی از پرداخت حقوق گمرکی معاف هستند؟
دارو، ملزومات مصرفی پزشکی، شیر خشک اطفال و مواد اولیه آن‌ها، آمبولانس و خودروهای امداد و نجات تا سقف ۴۰۰۰ دستگاه، و همچنین کالاهای واردشده به مناطق آزاد تجاری از جمله موارد معاف از پرداخت حقوق گمرکی هستند.
- اگر کالا در گمرک بماند چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر کالا در مهلت قانونی ترخیص نشود، هزینه انبارداری روزانه به واردکننده تحمیل می‌شود. در صورت طولانی شدن این مدت، گمرک ممکن است کالا را متروکه اعلام کند و کالای متروکه پس از طی مراحل قانونی از طریق مزایده به فروش برسد.
- مسیرهای گمرکی چیست و چه تفاوتی دارند؟
مسیرهای گمرکی سه نوع هستند: مسیر سبز برای ترخیص سریع بدون بازرسی فیزیکی، مسیر زرد برای بررسی دقیق‌تر اسناد بدون بازرسی فیزیکی، و مسیر قرمز برای کالاهای پرریسک یا واردکنندگان دارای سابقه تخلف که نیازمند بازرسی کامل فیزیکی است.
- برای ترخیص کالا از گمرک به چه کسی مراجعه کنیم؟
ترخیص کالا فرایندی تخصصی است و بسیاری از واردکنندگان از خدمات کارگزاران گمرکی یا شرکت‌های ترخیص کالا استفاده می‌کنند. این کارگزاران با تسلط بر قوانین و آشنایی با سامانه‌های الکترونیکی، فرایند را سریع‌تر و بدون خطا انجام می‌دهند. البته خود صاحب کالا نیز می‌تواند شخصاً اقدام کند، اما باید زمان و دانش کافی داشته باشد.
ثبت دیدگاه