اصطلاحات انبارداری چیست + 100 اصطلاح مهم انبارداری به فارسی و انگلیسی!

اصطلاحات انبارداری در نگاه اول بسیار پیچیده و گیج‌کننده هستند. به همین دلیل اولین سؤال معمولاً این است که اصطلاحات مهم انبارداری چیست؟ و کدام اهمیت بیشتری دارند. در این مقاله ابتدا اصطلاحات رایج انبارداری بررسی می‌شود و در ادامه اصطلاحات تخصصی‌تر انبارداری را می‌خوانیم. هر اصطلاح تخصصی انبارداری مثل ABC Analysis یا Cycle Counting اسم یک روش مشخص برای کنترل کالاست. این مطالب هم برای اصطلاحات انبارداری برای افراد مبتدی کاربردی است و هم برای کسانی که با اصطلاحات مدیریت انبار کار دارند. یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها در خصوص انبار هم این است که کاردکس انبار چیست؟ که در واقع کارتی است برای ثبت ورود، خروج و مانده هر کالا. چون امروز بیشتر کار انبار در نرم‌افزار انجام می‌شود و منوها و گزارش‌ها انگلیسی‌اند، اصطلاحات نرم‌افزار انبارداری را هم توضیح داده‌ایم و به این هم می‌پردازیم که مهم‌ترین اصطلاحات انگلیسی انبارداری کدام‌اند؟ اصطلاحات انبارداری به انگلیسی کنار معادل فارسی‌شان آمده‌اند تا اصطلاحات انگلیسی انبارداری با ترجمه فارسی یک‌جا در دسترس باشد. اصطلاحات انبارداری صنعتی و اصطلاحات مربوط به موجودی کالا هم که در انبارهای بزرگ بیشتر کاربرد دارند، در ادامه آمده‌اند.

اصطلاحات انبارداری چیست و چرا اهمیت دارد؟

اصطلاحات انبارداری مجموعه عبارت‌هایی هستند که کل چرخه ورود، نگهداری و خروج کالا را توصیف می‌کنند. این کلمات تخصصی مانند رسید، حواله و موجودی ایمن بخشی از زبان تخصصی میان کارمندان انبار و مدیران است. این اصطلاحات رایج انبارداری ترکیبی از عبارت‌های فارسی و کلمات انگلیسی است. اهمیت آشنایی با این اصطلاحات تا حد زیادی به دلایل مالی است؛

بخش قابل‌توجهی از سرمایه سازمان‌ها در قالب کالا و مواد در انبار نگهداری می‌شود. در چنین شرایطی، درک اشتباه از یک کلمه می‌تواند به صدور سند اشتباه، خروج بدون مجوز مناسب یا ایجاد مغایرت میان آمار دفتری و موجودی واقعی منجر شود؛ بنابراین دقت در کاربرد واژگان برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر و کاهش خطای عملیاتی لازم است.

چه کسانی باید اصطلاحات انبارداری را بدانند؟ 

آشنایی با اصطلاحات تخصصی انبار، در درجه اول، برای انباردارها و کمک‌انباردارها که به طور مستقیم با کالا، اسناد و قفسه‌ها کار می‌کنند ضروری است. درک دقیق از مفاهیم رسید، حواله و کارت موجودی اولین گام برای اجرای صحیح وظایف پایه برای افراد تازه‌کار است و در ادامه با افزایش تجربه کاری باید به سایر اصلاحات تخصصی‌تر مسلط شوند. 

در سطوح بالاتر، مدیر یا سرپرست انبار نیاز باید با تمامی کلمات تخصصی مربوط به این حوزه آشنا باشد؛ زیرا نظارت بر ورود و خروج، کنترل موجودی و برنامه‌ریزی انبارگردانی مستلزم درک دقیق عبارت‌هایی مانند  Lead Time، Safety Stock و Cycle Counting است. مدیر انبار بر پایه‌ی همین مفاهیم گزارش‌ها را تحلیل و تصمیم‌های عملیاتی را اتخاذ می‌کند.

در کنار این دو گروه مخاطب اصلی، حسابداران انبار، کارشناسان خریدوفروش و مسئولان کنترل کیفیت نیز به دلیل بررسی مداوم اسناد و گزارش‌های انبار باید با مفاهیم اصلی آشنا باشند. همچنین مدیران کسب‌وکارهای کوچک مانند فروشگاه‌های اینترنتی و کارگاه‌های تولیدی که معمولاً هم‌زمان مسئولیت خرید، فروش و نگهداری کالا را برعهده دارند نیز باید درک دقیقی داشته‌ باشند تا خطای ثبت به حداقل برسد. 

شناخت اصطلاحات تخصصی انبارداری به‌تنهایی برای اداره صحیح انبار کافی نیست؛ مدیران باید بتوانند این مفاهیم را در برنامه‌ریزی موجودی، کنترل ورود و خروج کالا و کاهش هزینه‌های نگهداری به کار بگیرند. آشنایی با اصول مدیریت انبارداری به اجرای منظم‌تر این فرایندها و تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک می‌کند.

اهمیت یادگیری اصطلاحات برای مدیر انبار و انباردار 

یکی از مهم‌ترین اهمیت‌های آشنایی با این اصطلاحات انبارداری، کاهش خطاهای انبار است. آشنایی انباردار با مفاهیمی مانند کنترل کمی و کنترل کیفی روی افزایش دقت بررسی  قبل از ثبت رسید و در نهایت کاهش تفاوت بین  آمار سیستم با موجودی قفسه‌ها می‌شود. در ادامه، زمانی که  راننده، اپراتور لیفتراک و انباردار تعریف مشترکی از مفاهیم Dock، Put Away و Picking داشته باشند، منجر به بهبود هماهنگی عملیات در زمان‌های اوج بارگیری و تخلیه، کارایی شیفت کاری می‌شود.

تسلط مدیر انبار روی اصطلاحات انبارداری در برنامه‌ریزی دقیق خرید و کنترل موجودی تأثیر می‌گذارد. ناآشنایی با این مفاهیم می‌تواند به سفارش دیرهنگام یا انباشت بی‌مورد کالا منجر شود که هر دو حالت موجب افزایش هزینه‌های نگهداری خواهد شد. در نهایت، این اطلاعات در کار با نرم‌افزارهای  WMS و ERP نیز کمک زیادی می‌کند.

اصطلاحات ورود کالا به انبار: 1. رسید کالا 

منظور از رسید کالا در اصطلاحات انبارداری، سندی است که انباردار بعد از تحویل‌گرفتن محموله صادر می‌کند. این سند شامل نوع، تعداد، مشخصات کالا، نام تأمین‌کننده و تاریخ ورود است. حسابداری و واحد خرید نیز از همین سند برای تطبیق با سفارش و تسویه با تأمین‌کننده استفاده می‌کنند. 

اصطلاحات ورود کالا به انبار: 2. پذیرش کالا

در مرحله‌ی پذیرش کالا، انباردار تصمیم نهایی درباره‌ی ورود هر محموله به انبار را می‌گیرد. انباردار کالای تحویلی را با سفارش خرید، بارنامه و فاکتور مطابقت می‌دهد. نتیجه می‌تواند تأیید، رد یا پذیرش مشروط باشد. این مرحله مانع ورود کالای نامنطبق می‌شود، چون پس از ثبت در موجودی، اصلاح یا برگشت آن زمان‌بر و پرهزینه‌تر خواهد بود.

اصطلاحات ورود کالا به انبار: 3. کنترل کمی

بررسی تطابق مقدار کالای رسیده با سفارش در هنگام تخلیه بار در اصطلاحات انبارداری کنترل کمی نامیده می‌شود. در این مرحله تعداد، وزن یا حجم کالا با شمارش، توزین یا اندازه‌گیری بررسی و با مقدار قید‌شده در فاکتور مقایسه می‌شود. این کنترل کمی هرگونه کسری یا اضافه تحویل را پیش از ثبت در سیستم آشکار می‌کند و مبنای پیگیری مغایرت با تأمین‌کننده است.

اصطلاحات ورود کالا به انبار: 4. کنترل کیفی

بعد از انجام کنترل کمی، کنترل کیفی انجام می‌شود تا کیفیت محتوای هر بسته بررسی شود. در این مرحله، انباردار انطباق کالا با مشخصات فنی، وضعیت بسته‌بندی، تاریخ انقضا و استانداردهای موردنیاز را چک می‌کند. اگر کالایی در کنترل کیفی رد شود، به تأمین‌کننده بازگردانده می‌شود. اهمیت این بررسی در حفظ کیفیت موجودی و پیشگیری از تحویل کالای معیوب به مشتری است.

نقل قول:

در فرایند ورود کالا به انبار، ثبت رسید باید پس از بررسی اسناد و انجام کنترل کمی و کیفی صورت گیرد تا از ثبت موجودی اشتباه، پذیرش کالای معیوب و ایجاد مغایرت با سفارش خرید جلوگیری شود.

اصطلاحات نگهداری کالا در انبار: 1. جانمایی

جانمایی کالا به معنی مشخص‌ کردن محل هر کالا در قفسه و طبقه خاص انبار در اصطلاحات انبارداری است. در این فرایند، ابعاد، وزن، شرایط نگهداری و نرخ گردش کالا بررسی شده و باتوجه‌به این جزئیات آدرس مکانی شامل راهرو، قفسه، طبقه و خانه در سیستم انبار تعریف می‌شود. کاربرد اصلی این مفهوم، افزایش سرعت پیداکردن کالا است. 

اقلام پر گردش باتوجه‌به پایه‌ی تحلیل ABC نزدیک درب و در ارتفاع قابل‌دسترس قرار گرفته و کالاهای سنگین به طبقات پایین‌تر منتقل می‌شود. در سیستم‌های انبارداری WMS هر آدرس با بارکد مکان مشخص می‌شود تا موجودی هر قفسه دقیق قابل‌رهگیری باشد. این کار مانع از ثبت کالاهای تکراری می‌شود. 

اصطلاحات نگهداری کالا در انبار: 2. منطقه ‌بندی انبار

منظور از منطقه‌ بندی انبار در اصطلاحات انبارداری ، تقسیم فضا به بخش‌هایی با کارکردهای مشخص است. رایج‌ترین شکل تقسیم‌بندی شامل دریافت، ذخیره‌سازی، برداشت، بسته‌بندی، ارسال، قرنطینه و مرجوعی است. کالاهای حساس نیز مناطق ویژه با کنترل دما، رطوبت یا ایمنی دارند. 

اصطلاحات خروج کالا از انبار: 1. حواله انبار 

حواله انبار سند مجوز رسمی خروج در اصطلاحات انبارداری است و بدون صادرکردن آن هیچ کالایی حق خروج از انبار را ندارد. حواله انبار شامل مشخصات کالا، تعداد، نام گیرنده، شماره سفارش یا درخواست و امضای مسئولان می‌شود. انباردار بر اساس آن کالا را آماده می‌کند و پس از تحویل، کسر از موجودی را در کارت موجودی و سیستم ثبت می‌کند.

اصطلاحات خروج کالا از انبار: 2. Picking 

فرایند Picking در اصطلاحات انبارداری شامل برداشت اقلام سفارش از آدرس نگهداری آن‌ها است. اپراتور با داشتن لیست برداشت که از روی حواله یا سفارش تولید می‌شود، به محل هر کالا مراجعه می‌کند و پس از اسکن بارکد، مقدار موردنیاز را برمی‌دارد. این فرایند بیشترین تکرار را در انبار دارد و میزان زیادی از زمان و هزینه‌ی نیروی انسانی را به خود اختصاص می‌دهد.

روش‌های برداشت باتوجه‌به حجم و نوع سفارش فرق می‌کند. در برداشت تکی، هر سفارش جداگانه‌ جمع شده و در برداشت دسته‌ای، چند سفارش با کالاهای مشترک یک‌جا برداشته می‌شود. در برداشت منطقه‌ای هر اپراتور فقط در محدوده‌ی خود کار می‌کند و در برداشت موجی، سفارش‌ها در بازه‌های زمانی مشخص زمان‌بندی می‌شوند. یکی از الزامات این مرحله رعایت FIFO یا FEFO در انتخاب بسته‌ها است. 

اصطلاحات خروج کالا از انبار: 3. Packing 

در این مرحله، کالاها باید بار دیگر با حواله تطبیق داده شده و بسته‌بندی متناسب با وزن، ابعاد و شکنندگی انتخاب می‌شود. سپس بسته یا پالت با برچسب حاوی آدرس گیرنده، بارکد و وزن مشخص می‌شود. هدف این مرحله، سالم رسیدن کالا و جلوگیری از ارسال اشتباه است.

اصطلاحات خروج کالا از انبار: 4. Dispatch 

آخرین مرحله خروج کالا Dispatch است که شامل بارگیری و تحویل بسته‌ها به حمل‌کننده می‌شود. ابتدا مدارک حمل مانند بارنامه و حوالی نهایی شده و سپس در داک یا سکوی بارانداز بارگیری می‌شود. در ادامه، بعد از خروج کامیون، ثبت خروج کالا و به‌روزرسانی موجودی در سیستم انجام می‌گیرد. برنامه‌ریزی دقیق زمان ارسال از تأخیر در تحویل و صف‌های طولانی در داک جلوگیری می‌کند.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 1. انبار (Warehouse)

انبار یا Warehouse فضایی برای دریافت، نگه‌داری و مصرف یا فروش و ارسال کالا است. البته تنها وظیفه نگهداری ندارد، بلکه تعادل میان تأمین و تقاضا را هم حفظ می‌کند. در میان اصطلاحات انبارداری مختلف، انواع انبارها بر اساس نوع کالا و کارکردشان تقسیم می‌شوند،  مثل انبار مواد اولیه، قطعات یدکی، محصول نهایی، مرکز توزیع (Distribution Center) و انبار گمرکی. نوع کالا بر تجهیزات لازم داخلی انبار تأثیر می‌گذارد؛ مثلاً انبار دارویی به کنترل دما نیاز دارد، درحالی‌که در مرکز توزیع سرعت گردش و تعداد دفعات ورود و خروج مهم‌تر است.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 2. انباردار (Stock Keeper)

در اصطلاحات انبارداری انباردار (Stock Keeper یا Storekeeper) مسئولیت حفاظت از کالاها را بر عهده دارد و وظایفی مانند دریافت و تحویل کالا، ثبت رسید و حواله، چیدمان اقلام، شمارش دوره‌ای و گزارش مغایرت‌ها را انجام می‌دهد.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 3. موجودی انبار (Inventory)

مجموعه اقلام در انبار موجودی انبار یا Inventory هستند که شامل مواد اولیه، کالای نیمه‌ساخته و کالای ساخته‌شده در اصطلاحات انبارداری است. باقی‌مانده‌ی هر کالا از رابطه‌ی موجودی اول دوره + ورودی‌ها − خروجی‌ها به دست می‌آید و پایه‌ی گزارش‌های انبار و تصمیم‌های خرید است. در هنگام بررسی موجودی باید بین موجودی سیستمی و فیزیکی تفاوت قائل شد؛ اولی عدد ثبت‌شده در نرم‌افزار یا کاردکس است و دومی موجودی واقعی قفسه‌ها است. اختلاف این دو عدد در انبارگردانی مشخص می‌شود. هرچه این دو عدد به هم نزدیک‌تر باشند، گزارش‌های اعتبار بیشتری دارند. 

اصطلاحات عمومی انبارداری: 4. کارت موجودی (Bin Card)

در اصطلاحات انبارداری کارت موجودی حاوی اطلاعاتی مانند تاریخ، شماره سند، مقدار ورودی، خروجی و مانده است که معمولاً در کنار قفسه یا روی بسته کالا قرار می‌گیرد. انباردار هر تغییر را در همان لحظه وارد کارت کرده و بدون نیاز به بررسی سیستمی می‌توان از میزان باقی‌مانده مطلع شد. با استفاده از اطلاعات این کارت به‌راحتی می‌توان مغایرت را تشخیص داد. 

اصطلاحات عمومی انبارداری: 5. کاردکس

کاردکس یکی از پراستفاده‌ترین اصطلاحات انبارداری است که به حساب یا برگه مستقل برای گردش هر کالا به ترتیب زمانی اشاره می‌کند. هر سطر به شماره‌ی رسید یا حواله‌ی مربوط ارجاع دارد و مانده را نشان می‌دهد. در نرم‌افزارهای انبارداری نیز همین گزارش با عنوان «کاردکس کالا» ارائه می‌شود. تفاوت اصلی با کارت موجودی در محل نگهداری و هدف آن است. کارت موجودی کنار کالا تکمیل می‌شود، اما کاردکس در دفتر انبار یا سیستم نگهداری می‌شود.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 6. کدگذاری کالا 

کدگذاری کالا یک شناسه یکتا برای کالا است. کد معمولاً ساختار سلسله‌مراتبی دارد و از گروه، زیرگروه و شماره‌ی قلم تشکیل می‌شود. یکتایی کد از ثبت دوگانه و اشتباه‌گرفتن اقلام مشابه جلوگیری می‌کند و پایه‌ی SKU و بارکد است. چون تغییر کد پس از ثبت‌اسناد دشوار است، ثبات کد اهمیت زیادی دارد.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 7. بارکد 

نمادی از خطوط یا مربع‌ها که کد کالا را به شکل قابل خواندن برای دستگاه اسکنر درمی‌آورد، بارکد نام دارد. بارکد خودش اطلاعات کالا را حمل نمی‌کند و فقط کد را ذخیره می‌کند. نرم‌افزار با همان کد به رکورد کالا می‌رسد. کاربرد اصلی بارکد سرعت ثبت و حذف خطای تایپ است.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 8. تگ کالا 

تگ کالا یکی دیگر از اصطلاحات انبارداری پایه محسوب شده که همان برچسب یا کارت شناسایی روی کالا، بسته یا پالت است. اطلاعاتی مانند نام، کد، شماره بچ، تاریخ ورود و وضعیت (تأییدشده، قرنطینه یا مرجوعی) روی تگ کالا ثبت می‌شود. در انبارگردانی نیز تگ شمارش از شمارش تکراری و جاماندن اقلام جلوگیری می‌کند. نوع الکترونیک آن، یعنی RFID، بدون دید مستقیم خوانده می‌شود.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 9. پالت 

پالت در اصلاحات انبارداری تخصصی سکویی چوبی، پلاستیکی یا فلزی است که برای جابه‌جایی کالای سنگین کاربرد دارد. این سکو با لیفتراک یا پالت جک جابه‌جا می‌شود. ابعاد رایج آن ۱۲۰۰×۸۰۰ میلی‌متر (یورو پالت) و ۱۲۰۰×۱۰۰۰ میلی‌متر است. پالت واحد استاندارد جابه‌جایی است و ظرفیت قفسه‌ها بر حسب تعداد جای پالت (Pallet Position) سنجیده می‌شود.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 10. قفسه ‌بندی

در میان اصطلاحات انبارداری، قفسه‌بندی یکی از مفاهیم مربوط به فرایند Dispatch است. منظور از قفسه سازه فلزی چندطبقه‌ای است که برای ذخیره عمودی کالا ساخته می‌شود. قفسه‌ی پالتی انتخابی (Selective) دسترسی مستقیم به هر پالت می‌دهد و Drive-in با تراکم بالا و معمولاً با اصل LIFO کار می‌کند. Cantilever برای اقلام بلند مثل لوله و پروفیل است. رعایت ظرفیت بارگذاری هر طبقه شرط ایمنی است.

نقل قول:

کدگذاری کالا، بارکد و تگ کالا باعث شناسایی دقیق اقلام، جلوگیری از ثبت تکراری و کاهش خطاهای انبارداری می‌شوند؛ همچنین استفاده اصولی از پالت و قفسه‌بندی، جابه‌جایی ایمن کالاها و استفاده بهینه از فضای انبار را امکان‌پذیر می‌کند.

مطلب پیشنهادی استاندارد قفسه بندی انبار: اصول طراحی + قوانین و نکات ایمنی!

اصطلاحات عمومی انبارداری: 11. مواد اولیه 

اقلامی که ورودی خط تولید هستند و در فرآیند تولید به محصول تبدیل می‌شوند، مواد اولیه (Raw Materials) نام دارند. این اقلام معمولاً جدا از محصول نهایی نگهداری می‌شوند و باید بر اساس نرخ مصرف و زمان تأمین کنترل شوند، چون کمبود حتی یک قلم می‌تواند کل خط تولید را متوقف کند.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 12. کالای نیمه ساخته

در میان اصطلاحات انبارداری، کالای نیمه ساخته (Semi-finished Goods یا Work in Process) محصولی است که مراحل تولید آن کامل نشده و بین مواد اولیه و محصول نهایی قرار دارد. بخشی از این اقلام بین ایستگاه‌ها یا انبارها جابه‌جا و نگهداری می‌شوند. باید ثبت و ارزش‌گذاری شوند، وگرنه موجودی واقعی کمتر از مقدار واقعی نشان داده می‌شود.

اصطلاحات عمومی انبارداری: 13. کالای ساخته شده

محصولی که همه‌ی مراحل تولید و کنترل کیفی نهایی را گذرانده و آماده‌ی فروش است، کالای ساخته‌شده (Finished Goods) نام دارد. این کالا با بهای تمام‌شده ارزش‌گذاری می‌شود و پس از ورود به انبار، وارد فرآیند جانمایی و Picking می‌شود تا برای ارسال به مشتری آماده باشد.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 1. FIFO

در میان اصطلاحات انبارداری، FIFO مخفف عبارت First In, First Out است. منظور از این اصطلاح تخصصی انبارداری این است که کالایی که زودتر وارد انبار شده، باید زودتر نیز خارج شود و در تمامی انبارها، از مواد غذایی تا قطعات صنعتی، کاربرد دارد. کاربرد اصلی FIFO جلوگیری از کهنگی و فاسد شدن محصولات موجود است. برای اجرای درست این روش، چیدمان قفسه‌ها باید طوری باشد که کالای جدید از پشت یا از یک سمت وارد شود و کالای قدیمی از سمت دیگر برداشته شود.

از نظر حسابداری هم FIFO اهمیت دارد، چون یکی از روش‌های ارزش‌گذاری موجودی است. در این روش فرض می‌شود کالاهای خروجی با قیمت قدیمی‌ترین خریدها محاسبه شده‌اند و ارزش موجودی پایان دوره نزدیک به قیمت‌های روز خواهد بود. در شرایط تورمی، این موضوع بر سود گزارش‌شده و مالیات شرکت تأثیر مستقیم می‌گذارد و به همین دلیل باید در کنار روش‌های دیگر بررسی شود.

انتخاب نوع قفسه تنها یکی از مراحل سامان‌دهی فضای انبار است و عواملی مانند ظرفیت بارگذاری، فاصله راهروها و نحوه چیدمان کالا نیز باید بررسی شوند. رعایت استاندارد قفسه بندی انبار به استفاده ایمن‌تر از فضای ذخیره‌سازی و کاهش خطر آسیب به کالاها کمک می‌کند.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 2. LIFO

اصطلاح انبارداری LIFO یا Last In, First Out دقیقا برعکس FIFO است؛ در این روش کالایی که دیرتر وارد شده زودتر خارج می‌شود. در میان اصطلاحات رایج انبارداری، LIFO بیشتر برای کالاهایی که تاریخ انقضا ندارند و ترتیب برداشت‌شان روی کیفیت اثر نمی‌گذارد، کاربرد دارد و با توجه به ساختار فیزیکی قفسه انتخاب می‌شود. در قفسه‌های Drive-in یا انباشت روی زمین، پالت‌ها پشت‌سرهم قرار می‌گیرند و فقط از همان سمتی که وارد شده‌اند قابل برداشت‌اند. مصالح ساختمانی، شمش‌های فلزی و کالاهای بدون تاریخ مصرف از نمونه‌هایی هستند که در چنین چیدمانی نگهداری می‌شوند. بااین‌حال، استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) استفاده از آن را مجاز نمی‌دانند، بنابراین پیش از انتخاب این روش باید با واحد مالی و استانداردهای مورد استفاده‌ی سازمان هماهنگ شد. 

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 3. FEFO

اصطلاح انبارداری FEFO یا First Expired, First Out در انبار داروخانه‌ها، صنایع غذایی و لبنی و آرایشی‌بهداشتی بیشترین استفاده را دارد. در این روش کالایی که زودتر منقضی می‌شود، زودتر خارج می‌شود، حتی اگر دیرتر از بقیه وارد انبار شده باشد.  تفاوت مهم FEFO و FIFO در معیار انتخاب براساس تاریخ است. اجرای این روش بدون ثبت دقیق شماره‌ی بچ و تاریخ انقضا در زمان رسید کالا ممکن نیست. 

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 4. SKU

اصطلاحات انبارداری SKU مخفف Stock Keeping Unit، واحد نگهداری موجودی است که شناسه تشخصیص کالا محسوب می‌شود. در این میان اصطلاحات انبارداری، SKU بیشترین کاربرد در در هنگام استفاده از نرم‌افزارها را دارد؛ زیرا هر ردیف از گزارش موجودی به یک SKU اشاره دارد. البته SKU به یک محصول اشاره نمی‌کند، بلکه به «نسخه‌ی قابل‌فروش» آن اشاره دارد؛ یک تی‌شرت در سه رنگ و چهار سایز، دوازده SKU مجزا دارد، هرچند در ظاهر یک محصول است. این کد توسط خود کسب‌وکار تعریف شده و قاعده‌ی  بین‌المللی ثابتی ندارد. بیشتر سازمان‌ها ساختاری شامل گروه کالا، ویژگی و شماره‌ی ترتیبی در آن در نظر می‌گیرند تا از روی کد بتوان نوع کالا را حدس زد.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 5. ABC Analysis

اصطلاح انبارداری ABC Analysis یا تحلیل ای‌بی‌سی روشی برای دسته‌بندی کالاها بر اساس سهم‌شان در ارزش مصرف سالانه است. این روش بر پایه‌ی اصل پارتو (۸۰/۲۰) شکل گرفته و از اصطلاحات انبارداری مهم برای تصمیم‌گیری درباره‌ی میزان دقت و هزینه‌ صرف هر کالا است.

در این تحلیل، کالاهای گروه A تعداد کمی دارند، اما بخش عمده‌ی ارزش موجودی را شامل می‌شوند و باید با کنترل دقیق و شمارش مکرر مدیریت شوند. گروه B ارزش متوسط دارد و گروه C تعداد زیادی کالای کم‌ارزش است که نظارت ساده‌تری لازم دارد.  اقلام گروه A معمولاً نزدیک به درب و در ارتفاع قابل دسترس قرار می‌گیرند و تعداد دفعات سفارش‌شان بیشتر است. 

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 6. Cycle Counting

اصطلاح انبارداری Cycle Counting یا شمارش چرخه‌ای جزو اصطلاحات انبارداری برای شمارش اقلام کالاها است که هر روز یا هر هفته، بخشی از کالاها شمارش و با موجودی سیستم مقایسه می‌شود. این عبارت یک اصطلاح تخصصی برای کنترل مداوم دقت موجودی است 

برنامه‌ی شمارش معمولاً بر اساس نتیجه‌ی ABC Analysis مشخص می‌شود. کالاهای گروه A چند بار در سال شمارش می‌شوند، در حالی که اقلام گروه C ممکن است سالی یک‌بار مورد بررسی قرار بگیرند. فراوانی شمارش متناسب با ارزش و حساسیت کالا تعیین می‌شود.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 7. Dead Stock

منظور از اصطلاح انبارداری Dead Stock یا موجودی راکد کالاهایی با گردش بسیار پایین و احتمال فروش کم است. دلیل چنین کالاهایی بسیار مختلف است و بخاطر خرید بیش از نیاز، تغییر مدل محصول، پایان قرارداد با مشتری یا پیش‌بینی نادرست تقاضا به وجود می‌آید. معیار راکد بودن کالا تا حد زیادی به نوع صنعت بستگی دارد؛ قطعه‌ای که در صنایع غذایی بعد از چند ماه راکد محسوب می‌شود، در انبار قطعات یدکی ماشین‌آلات سنگین ممکن است سال‌ها منتظر مشتری بماند.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 8. Fast Moving Items

اقلامی که بیشترین دفعات خروج را دارند، Fast Moving Items یا اقلام پرگردش نامیده می‌شوند. این کالاها نرخ گردش بالایی دارند و در مدت کوتاهی فروخته یا مصرف می‌شوند. در میان اصطلاحات انبارداری، این عبارت ارتباط مستقیمی با سرعت عملیات و جانمایی دارد. این نوع کالاها معمولاً در طبقات میانی یا نزدیک به مناطق Picking و Dispatch قرار می‌گیرند تا زمان رفت‌وآمد اپراتورها کم شود. اگر موجودی ایمنی و نقطه‌ی سفارش مجدد این اقلام درست تنظیم نشود، یک تأخیر کوچک در تأمین می‌تواند فروش را متوقف کند. بنابراین پایش مداوم موجودی و سفارش‌دهی به‌موقع برای این گروه اهمیت بیشتری از سایر کالاها دارد.

اصطلاحات تخصصی انبارداری: 9. Slow Moving Items

اصطلاح انبارداری Slow Moving Items یا اقلام کم‌گردش به کالایی با نرخ خروج پایین از انبار اشاره می‌کند. در مقایسه با موجودی راکد، این نوع کالاها تقاضا دارند اما بسیار کمتر از بقیه کالاها است. در حوزه‌ی اصطلاحات مدیریت انبار این عبارت به کالاهایی اشاره دارد که باید با احتیاط بیشتری سفارش داده و نگهداری شوند. قطعات یدکی خاص، کالاهای فصلی در خارج از فصل یا محصولات تخصصی با مشتری محدود نمونه‌هایی از این دسته‌اند. چون گردش آن‌ها پایین است، انبار نباید حجم بالایی از آن‌ها را ذخیره کند. سفارش در تعداد کم و در صورت امکان بر اساس تقاضای واقعی، هزینه‌ی نگهداری را کنترل می‌کند.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 1. WMS

اصطلاح انبارداری WMS مخفف Warehouse Management System و به معنی سیستم مدیریت انبار است؛ نرم‌افزاری که عملیات روزانه‌ی انبار از رسید و جانمایی تا برداشت و ارسال را مدیریت می‌کند. این عبارت از اصطلاحات نرم افزار انبارداری است که هر انباردار و مدیر انبار در کار با سیستم‌های امروزی بارها با آن روبه‌رو می‌شود.

اهمیت WMS راهنمایی در تمامی مراحل عملیات انبار است؛. وقتی کالا تخلیه می‌شود، سیستم محل مناسب قفسه را پیشنهاد می‌دهد. هنگام برداشت نیز مسیر اپراتور را مشخص می‌کند و با اسکن بارکد، از برداشت اشتباه جلوگیری می‌کند.

در نتیجه وابستگی انبار به حافظه و تجربه‌ی فردی کم می‌شود و کار با نیروی جدید هم ساده‌تر پیش می‌رود. WMS روی کنترل عملیات داخل انبار تمرکز دارد و معمولاً بخش‌هایی مثل حسابداری مالی یا منابع انسانی را شامل نمی‌شود. به همین دلیل بیشتر سازمان‌ها آن را به‌صورت یک ماژول مستقل یا زیرمجموعه‌ی سیستم بزرگ‌تری مثل ERP به کار می‌گیرند.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 2. ERP

ERP مخفف Enterprise Resource Planning و به معنی برنامه‌ریزی منابع سازمان در اصطلاحات انبارداری است. در میان اصطلاحات انبارداری، ERP به عنوان سیستمی شناخته می‌شود که  اطلاعات انبار را به بقیه‌ی واحدهای شرکت وصل می‌کند.

در ساختار ERP، همه‌ی بخش‌ها یک بانک اطلاعاتی مشترک دارند. وقتی انباردار رسید کالا را ثبت می‌کند، ثبت هم‌زمان در واحدهای مرتبط انجام می‌شود؛ موجودی افزایش پیدا می‌کند، سند حسابداری صادر می‌شود و سفارش خرید به‌عنوان تحویل‌شده بسته می‌شود. این یکپارچگی نیاز به ورود چندباره‌ی اطلاعات را از بین می‌برد و احتمال مغایرت میان واحدها را کاهش می‌دهد.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 3. سند انبار

 سند انبار رکورد تغییر در موجودی با تاریخ، شماره، نوع عملیات، کالا و تعداد است. این اصطلاح تخصصی انبارداری پایه‌ی کل سیستم است؛ زیرا موجودی هر کالا در نرم‌افزار براساس همین سندها ایجاد می‌شود. سندهای انبار انواع مختلفی دارند و رایج‌ترین آن‌ها سند رسید، سند حواله، سند انتقال و سند تعدیل است.

رسید و حواله موجودی را زیاد و کم می‌کنند، در حالی که سند تعدیل برای اصلاح اختلاف ناشی از انبارگردانی صادر می‌شود. 

در بیشتر سیستم‌ها سند قطعی‌شده قابل ویرایش نیست و برای اصلاح آن باید سند برگشتی یا تعدیلی صادر شود. این قاعده قابلیت ردیابی و حسابرسی را حفظ می‌کند. بنابراین پیش از تأیید هر سند، بررسی دقیق کالا و تعداد از مهم‌ترین مسئولیت‌های انباردار است.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 4. گردش کالا

گردش کالا به تمام ورودی‌ها، خروجی‌ها و انتقال‌های یک قلم در بازه‌ی زمانی مشخص اطلاق می‌شود. در میان اصطلاحات انبارداری در نرم‌افزار، گردش کالا مهم‌ترین گزارشی است که تصویر کامل حرکت موجودی را نشان می‌دهد.

این گزارش معمولاً به‌صورت جدولی نمایش داده می‌شود که هر سطر آن یک سند را نشان می‌دهد و در انتها مانده‌ی کالا محاسبه می‌شود. در بسیاری از نرم‌افزارهای ایرانی، همین گزارش با عنوان کاردکس کالا ارائه می‌شود. فیلتر بر اساس بازه‌ی زمانی، کالا و انبار امکان بررسی دقیق را فراهم می‌کند.

مدیر انبار با تحلیل گردش کالا می‌تواند الگوی مصرف و فصلی بودن تقاضا را بشناسد و تصمیم بگیرد کدام اقلام پرگردش‌اند و کدام کالاها در حال تبدیل شدن به موجودی راکد هستند. به همین دلیل این گزارش در کنار ABC Analysis یکی از ابزارهای اصلی برنامه‌ریزی خرید به حساب می‌آید.

نقل قول:

در نرم‌افزارهای انبارداری، WMS وظیفه مدیریت عملیات روزانه انبار و ERP وظیفه یکپارچه‌سازی اطلاعات انبار با سایر واحدهای سازمان را بر عهده دارد؛ همچنین ثبت دقیق اسناد انبار و بررسی گردش کالا، امکان ردیابی موجودی، شناسایی مغایرت‌ها و برنامه‌ریزی بهتر خرید را فراهم می‌کند.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 5. انتقال بین انبار

شرکت‌هایی که چند انبار دارند، مثلاً یک انبار مرکزی و چند انبار منطقه‌ای، مدام کالا را میان آن‌ها جابه‌جا می‌کنند. انتقال بین انبار به این جابه‌جایی گفته می‌شود که در آن مالکیت کالا تغییر نمی‌کند و فقط محل نگهداری عوض می‌شود. این عبارت از اصطلاحات مدیریت انبار است و نباید با خروج کالا به‌منظور فروش اشتباه گرفته شود.

در نرم‌افزار، این عملیات معمولاً در دو مرحله ثبت می‌شود. ابتدا انبار مبدأ سند خروج انتقال را صادر می‌کند و کالا وارد وضعیت در راه می‌شود. سپس انبار مقصد پس از تحویل فیزیکی، سند دریافت را تأیید می‌کند. وضعیت در راه از ناپدید شدن موقت موجودی در گزارش‌ها جلوگیری می‌کند و کالای در حال حمل نه جزو موجودی مبدأ حساب می‌شود و نه مقصد.

اصطلاحات انبارداری در نرم‌ افزار مدیریت انبار: 6. گزارش موجودی لحظه‌ای

 گزارش موجودی لحظه‌ای یا Real-time Inventory نشان‌دهنده‌ی میزان کالای باقی‌مانده در انبار است. این گزارش در میان اصطلاحات تخصصی انبارداری مرجع اصلی تصمیم‌گیری برای فروش، سفارش و ارسال کالا است. دقت این گزارش به سرعت ثبت اسناد بستگی دارد.

اگر رسید یا حواله با چند ساعت تأخیر ثبت شود، عدد نمایش‌داده‌شده با واقعیت قفسه‌ها فاصله می‌گیرد. در نتیجه ممکن است فروش کالایی که وجود ندارد تأیید شود. ثبت بی‌درنگ اسناد و استفاده از اسکنر بارکد از مهم‌ترین عوامل اعتبار این گزارش است.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 1. فرم درخواست کالا

 فرم درخواست کالا در اصطلاحات انبارداری سندی است برای درخواست کالا از انبار تنظیم می‌شود. این فرم معمولاً شامل نام و کد کالا، مقدار درخواستی، واحد متقاضی، تاریخ نیاز و دلیل درخواست است. انباردار پس از دریافت فرم، موجودی را بررسی می‌کند و در صورت کافی بودن، حواله‌ی خروج را صادر می‌کند. اگر موجودی کم باشد.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 2. رسید انبار

رسید انبار سند ثبت ورود کالا به موجودی است و پس از تأیید نهایی، مقدار آن را به کاردکس و گزارش‌های سیستم اضافه می‌کند. این سند همان چیزی است که انبار را از «محل نگهداری» به «محل دارای موجودی ثبت‌شده» تبدیل می‌کند. رسید انبار فقط مخصوص خرید نیست. محصول تولیدشده از خط تولید، کالای برگشتی از مشتری و کالای واردشده از انبار دیگر هم با رسید ثبت می‌شوند. به همین دلیل بیشتر نرم‌افزارها انواع رسید را تفکیک می‌کنند و نوع منشأ ورود را مشخص می‌سازند. این تفکیک در تحلیل بعدی گزارش‌ها اهمیت دارد، چون ورودی از تولید با ورودی از خرید، بهای تمام‌شده‌ی متفاوتی دارد.

اطلاعات رسید باید با سفارش خرید، فاکتور و بارنامه مطابقت داده شود. تفاوت در تعداد یا مشخصات باید پیش از تأیید ثبت شود؛ زیرا اصلاح رسید پس از قطعی شدن معمولاً مستلزم سند برگشتی است. رسید انبار علاوه بر انبار، برای واحد مالی هم مبنای شناسایی بدهی به تأمین‌کننده است.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 3. حواله خروج

 حواله خروج مجوز رسمی خارج شدن کالا از انبار است. این سند بر اساس درخواست یا سفارش فروش صادر می‌شود و بدون آن، هیچ کالایی نباید از در انبار بیرون برود. اطلاعات اصلی حواله شامل مشخصات کالا، تعداد، نام تحویل‌گیرنده، شماره‌ی درخواست و امضای مسئولان است. حواله خروج همچنین نقطه شروع فرایند Picking است. اپراتور بر پایه‌ی آن لیست برداشت را تهیه می‌کند و پس از ارسال، موجودی در کارت موجودی و سیستم کسر می‌شود. در صورت وقوع خطا، ابطال یا اصلاح حواله تنها با مجوز مسئول مربوطه و ثبت دلیل ممکن است و نباید به‌صورت دستی انجام شود.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 4. حواله انتقال

 حواله انتقال در اصطلاحات انبارداری سندی است که جابه‌جایی کالا بین دو انبار داخلی یک مجموعه را ثبت می‌کند و مبدأ، مقصد، کالا و مقدار را مشخص می‌سازد. این سند از اصطلاحات انبارداری تخصصی است که در شرکت‌های دارای چند انبار یا شعبه، بیشترین کاربرد را دارد. تفاوت این حواله با حواله‌ی خروج در این است که کالا از مالکیت شرکت خارج نمی‌شود، فقط محل نگهداری کالا تغییر می‌کند و در حسابداری، موجودی از یک انبار کم و به انبار دیگر اضافه می‌شود. بنابراین نباید ارزش آن به‌عنوان فروش یا مصرف ثبت شود.

انبار مبدأ پس از صدور حواله، کالا را همراه با نسخه‌ای از سند ارسال می‌کند و انبار مقصد پس از تحویل، دریافت را تأیید می‌کند. در این مسیر تطبیق مقدار ارسالی و دریافتی اهمیت دارد، چون هر اختلافی باید همان لحظه ثبت شود. در غیر این صورت، سند برای مدتی نامعلوم باز می‌ماند و موجودی هر دو انبار دقیق نخواهد بود.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 5. برگشت از خرید

 برگشت از خرید در اصطلاحات انبارداری سندی است که بازگرداندن این کالا به تأمین‌کننده را ثبت می‌کند و موجودی را به‌همان اندازه کاهش می‌دهد. این سند ثابت می‌کند که کالای مرجوعی دیگر جزو دارایی شرکت نیست و بدهی به تأمین‌کننده باید اصلاح شود. برگشت از خرید معمولاً با ارجاع به رسید اصلی صادر می‌شود تا قابلیت پیگیری سابقه‌ی خرید حفظ شود. شماره‌ی رسید، علت برگشت و مقدار کالا از اطلاعات ضروری آن هستند. نتیجه‌ی آن می‌تواند عودت وجه، جایگزینی کالا یا کسر از حساب تأمین‌کننده باشد که واحد مالی درباره‌ی آن تصمیم می‌گیرد.

اصطلاحات فرم‌ها و اسناد انبارداری: 6. برگشت از فروش

برگشت از فروش سندی است که ورود دوباره‌ی این کالا به انبار را ثبت می‌کند. این عبارت یکی از رایج‌ترین اصطلاحات انبارداری در فروشگاه‌های اینترنتی و شرکت‌های پخش است. دلایل بازگشت کالا متفاوت است و شامل عیب کالا، ارسال اشتباه، انصراف مشتری یا نزدیک شدن تاریخ انقضا می‌شود. انباردار پس از دریافت، باید بازرسی وضعیت کالا را انجام دهد و تعیین کند آیا قابل فروش مجدد است، نیاز به تعمیر دارد یا باید از رده خارج شود.

تنها کالای سالم باید به موجودی قابل فروش برگردد. این سند نیز به فاکتور فروش اصلی ارجاع داده می‌شود تا ارتباط با سند فروش حفظ شود و واحد مالی بتواند فاکتور را اصلاح کند. در صورت پذیرش ناقص یا تعویض کالا، توضیحات باید در سند ثبت شود. آمار برگشتی‌ها هم برای مدیر انبار اطلاعاتی درباره‌ی کیفیت بسته‌بندی و عملکرد تأمین‌کنندگان فراهم می‌کند.

نقل قول:

ثبت دقیق حواله انتقال، برگشت از خرید و برگشت از فروش، نقش مهمی در کنترل موجودی و جلوگیری از مغایرت‌های انبارداری دارد؛ زیرا هرگونه جابه‌جایی یا مرجوعی کالا باید با سند معتبر ثبت شود و موجودی انبار و اطلاعات مالی متناسب با آن اصلاح گردد.

تفاوت اصطلاحات انبارداری

برخی اصطلاحات انبارداری در ظاهر شبیه هم‌اند و حتی در گفت‌وگوهای روزمره به جای یکدیگر به کار می‌روند، اما هر کدام وظیفه‌ی جدایی دارند. تشخیص مرز میان مفاهیم هم‌خانواده یکی از نشانه‌های تسلط بر اصطلاحات انبارداری است. اشتباه در درک هرکدام از این مفاهیم منجر به پرداخت هزینه زیاد برای شرکت می‌شود.  در ادامه هفت مورد از اصطلاحات مشابه بررسی می‌شود.

تفاوت اصطلاح انبارداری SKU و Barcode

SKU شناسه‌ای برای نسخه‌ی قابل‌فروش هر کالا است که خود کسب و کار آن را تعریف می‌کند، مثلاً «TS-RED-L» برای تی‌شرت قرمز سایز بزرگ. در مقابل، بارکد نمادی چاپی است که یک کد را برای اسکنر قابل خواندن می‌کند. تفاوت دوم در دامنه‌ی اعتبار است. ساختار SKU را هر سازمان خودش تعیین می‌کند و بیرون از آن مجموعه معنایی ندارد، در حالی که بارکدهای استاندارد مثل EAN و UPC در سطح جهانی تعریف می‌شوند و روی بسته‌ی کالا توسط تولیدکننده چاپ می‌شوند. بنابراین یک محصول ممکن است در دو فروشگاه بارکد یکسان اما SKU متفاوت داشته باشد.

تفاوت اصطلاح انبارداری کاردکس و کارت موجودی

هر دو سند گردش یک کالا را با تاریخ، شماره‌ی سند، ورودی، خروجی و مانده نشان می‌دهند و به همین دلیل بسیاری آن‌ها را یکی می‌دانند. اما کارت موجودی (Bin Card) کنار کالا، روی قفسه یا بسته نگهداری می‌شود، در حالی که کاردکس در دفتر انبار یا نرم‌افزار قرار دارد.

کارت موجودی ابزار عملیاتی انباردار است. او هر تغییر را همان لحظه روی کارت می‌نویسد تا بدون مراجعه به سیستم از مانده‌ی کالا باخبر باشد. کاردکس بیشتر جنبه‌ی کنترلی و حسابداری دارد و مبنای تطبیق با گزارش‌های مالی و حسابرسی قرار می‌گیرد.

تفاوت اصطلاح انبارداری FIFO و LIFO

FIFO و LIFO در اصطلاحات انبارداری هر دو ترتیب خروج کالا را مشخص می‌کنند، اما در جهت مخالف هم‌اند. در FIFO قدیمی‌ترین کالا زودتر خارج می‌شود و در LIFO جدیدترین ورودی اول برداشت می‌شود. بنابراین معیار انتخاب، زمان ورود است و فقط جهت آن در دو روش عکس می‌شود. FIFO برای کالاهای دارای تاریخ مصرف مناسب است و LIFO بیشتر در چیدمان‌هایی مثل Drive-in رخ می‌دهد که دسترسی فقط از یک سمت ممکن است. LIFO طبق IFRS پذیرفته نیست و انتخاب آن باید با واحد مالی هماهنگ شود.

تفاوت اصطلاح انبارداری WMS و ERP

WMS نرم‌افزاری است که روی عملیات داخل انبار تمرکز دارد. ERP سیستمی جامع‌تر است که انبار را به خرید، فروش، تولید و حسابداری وصل می‌کند. به بیان ساده، WMS در عمق انبار و ERP در عرض سازمان کار می‌کند.

برای نمونه، WMS مسیر برداشت اپراتور را بهینه می‌کند و آدرس دقیق قفسه را مدیریت می‌کند، کاری که ماژول انبار یک ERP معمولاً در این سطح انجام نمی‌دهد. در مقابل، ERP است که با ثبت رسید، سند حسابداری و بدهی تأمین‌کننده را هم‌زمان ایجاد می‌کند، چیزی که از WMS انتظار نمی‌رود.

استفاده از سیستم‌های WMS، بارکدخوان‌ها و فناوری‌های خودکار، زمینه را برای هوشمندسازی فرایندهای انبارداری فراهم می‌کند. برای آشنایی با این فناوری‌ها و نحوه عملکرد آن‌ها، مطالعه مقاله «انبار هوشمند چیست» می‌تواند مفید باشد.

تفاوت رسید انبار و حواله انبار

رسید انبار ثبت‌کننده‌ی موجودی کالا است ولی حواله انبار در مقابل خروج کالا را ثبت می‌کند.تفاوت مهم‌تر این دو اصلاح تخصصی انبار در طرف مقابل سند است. در رسید انبار، طرف مقابل معمولاً تأمین‌کننده، خط تولید یا مشتری مرجوع‌کننده است و واحد مالی از آن برای شناسایی بدهی یا اصلاح حساب استفاده می‌کند. در حواله، طرف مقابل تحویل‌گیرنده است.

تفاوت موجودی ایمنی و حداقل موجودی

موجودی ایمنی در اصطلاحات انبارداری ذخیره‌‌ای برای پوشش نوسان تقاضا و تأخیر در تأمین است. حداقل موجودی کمترین سطحی است که نباید از آن پایین‌تر رفت. در ظاهر هر دو درباره‌ی «کف موجودی» هستند، اما موجودی ایمنی یک بافر برنامه‌ریزی و حداقل موجودی یک آستانه‌ی هشدار است.

موجودی ایمنی از تحلیل نوسان مصرف و تغییرپذیری Lead Time به دست می‌آید. حداقل موجودی معمولاً بر اساس اهمیت کالا و سیاست سازمان تعیین می‌شود و ممکن است برابر موجودی ایمنی یا کمی بالاتر از آن باشد. در بعضی شرکت‌ها حتی این دو مقدار یکسان تعریف می‌شوند.

تفاوت موجودی و انبار

 اما انبار (Warehouse) مکانی فیزیکی است که کالا در آن نگهداری می‌شود، در حالی که موجودی (Inventory) خود اقلام و مقدار آن‌هاست. این تفکیک در تصمیم‌گیری اهمیت پیدا می‌کند. اگر ظرفیت انبار تمام شده باشد، لزوماً به معنای زیاد بودن موجودی ارزشمند نیست؛ ممکن است قفسه‌ها از کالای راکد پر شده باشند. برعکس، انبار نیمه‌خالی می‌تواند موجودی بسیار ارزشمندی داشته باشد. ظرفیت فضا و ارزش اقلام دو معیار جداگانه‌اند.

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 1. Cross Docking

Cross Docking یا تخلیه و بارگیری مستقیم روشی است که در آن محموله‌ی ورودی از کامیون تخلیه می‌شود، بلافاصله بر اساس مقصد دسته‌بندی می‌شود و بدون ورود به منطقه‌ی ذخیره‌سازی به کامیون خروجی منتقل می‌گردد. این عبارت از اصطلاحات انبارداری صنعتی است که بیشتر در شرکت‌های پخش و زنجیره‌های خرده‌فروشی شنیده می‌شود.

مزیت اصلی این روش، حذف مرحله‌ی نگهداری است. وقتی کالا قفسه‌بندی و جانمایی نمی‌شود، هزینه‌ی فضا، نیروی انسانی و ریسک آسیب‌دیدگی کاهش پیدا می‌کند و زمان رسیدن کالا به مشتری کوتاه می‌شود. به همین دلیل، برای کالاهای فاسدشدنی مثل لبنیات و میوه که هر ساعت نگهداری‌شان هزینه دارد، گزینه‌ی مناسبی است.

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 2. Put Away

Put Away یا جانمایی و چیدن کالا در محل ذخیره، مرحله‌ی انتقال کالای دریافت‌شده از منطقه‌ی تحویل به آدرس تعیین‌شده‌ی آن در قفسه است. این اصطلاح تخصصی پل میان ورود کالا و نگهداری آن به شمار می‌آید. در سیستم‌های WMS، پس از تأیید رسید، نرم‌افزار بر اساس ابعاد، وزن، شرایط نگهداری و نرخ گردش، آدرس پیشنهادی را به اپراتور اعلام می‌کند. اپراتور کالا را با لیفتراک یا پالت‌جک به آن محل می‌برد و اسکن بارکد آدرس و کالا را انجام می‌دهد تا جایگاه نهایی در سیستم قطعی شود. 

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 3. Dock

بارانداز یا Dock، نقطه‌ی اتصال انبار به کامیون برای تخلیه بار در اصطلاحات انبارداری است. این سکو معمولاً هم‌تراز با کف کامیون ساخته می‌شود تا لیفتراک یا پالت‌جک بتواند مستقیم وارد کانتینر شود. انبارهای بزرگ معمولاً چند داک دارند و آن‌ها را بر حسب کاربرد تفکیک می‌کنند؛ داک ورودی برای دریافت و داک خروجی برای ارسال. گاهی هم یک داک به‌صورت مشترک استفاده می‌شود. تجهیزاتی مثل رمپ تنظیم‌کننده‌ی ارتفاع (Dock Leveler) و درزگیر کامیون (Dock Seal) ایمنی و حفظ دمای محموله را بهبود می‌دهند، به‌خصوص در انبارهای سردخانه‌ای.

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 4. Lead Time

 Lead Time یا زمان تأمین شامل کل فاصله‌ی ثبت سفارش تا دریافت کالا و تولید در کارخانه‌ی تأمین‌کننده، بسته‌بندی، حمل و ترخیص در اصطلاحات انبارداری است. این عدد برای برنامه‌ریزی خرید اهمیت زیادی دارد. همین عدد در فرمول نقطه‌ی سفارش مجدد و محاسبه‌ی موجودی ایمنی نقش مستقیم دارد. البته Lead Time در بخش‌های مختلف معنای کمی متفاوت می‌گیرد. در خرید، از ثبت سفارش تا تحویل است؛ در تولید، از شروع ساخت تا آماده شدن محصول؛ و در فروش، از سفارش مشتری تا رسیدن کالا به دست او. 

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 5. Supply Chain

 Supply Chain یا زنجیره‌ی تأمین شبکه‌ی کامل افراد در اصطلاحات انبارداری، شرکت‌ها و فعالیت‌هایی است که ماده‌ی اولیه را به محصول نهایی تبدیل و به مصرف‌کننده می‌رسانند. انبار فقط یکی از حلقه‌های آن است. این زنجیره شامل تأمین‌کنندگان مواد، کارخانه‌های تولیدی، انبارها، شرکت‌های حمل و مراکز توزیع تا خرده‌فروشان و مشتری نهایی است. مهم‌ترین نکته جریان هم‌زمان کالا، اطلاعات و پول در این مسیر است. کالا از تأمین‌کننده به سمت مشتری می‌رود، پول در جهت عکس حرکت می‌کند و اطلاعات سفارش و موجودی در هر دو جهت رد و بدل می‌شود.

اصطلاحات انبارداری صنعتی و لجستیکی: 6. Logistics

 Logistics یا لجستیک در اصطلاحات انبارداری، مدیریت برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل جریان و نگهداری کالا، خدمات و اطلاعات از مبدأ تا مقصد است. حمل، انبارداری، بسته‌بندی، مدیریت موجودی و حتی ترخیص گمرکی همگی در دامنه‌ی آن قرار می‌گیرند. لجستیک بخشی از زنجیره تامین است که بر جابه‌جایی و نگهداری کارآمد کالا تمرکز دارد. به همین دلیل، انبارداری را می‌توان یکی از زیرمجموعه‌های لجستیک دانست. در عمل، لجستیک به دو بخش درون‌سازمانی و برون‌سازمانی تقسیم می‌شود. لجستیک داخلی به جابه‌جایی کالا درون کارخانه یا انبار مربوط است و لجستیک بیرونی حمل میان شهرها و کشورها را شامل می‌شود. 

نقل قول:

در انبارداری صنعتی و لجستیکی، روش‌هایی مانند Cross Docking و Put Away به افزایش سرعت جابه‌جایی و کاهش هزینه‌های نگهداری کالا کمک می‌کنند؛ همچنین مدیریت بارانداز (Dock)، زمان تأمین (Lead Time) و هماهنگی لجستیک با زنجیره تأمین (Supply Chain)، نقش مهمی در جلوگیری از تأخیر، کنترل موجودی و تحویل به‌موقع کالا دارد.

چک‌لیست مهم‌ترین اصطلاحات انبارداری برای شروع کار

نکته مهم در انبارداری و اصطلاحات انبارداری شناخت مفاهیمی است که در هر نقش بیشترین کاربرد را دارند. اولویت‌بندی یادگیری باعث می‌شود فرد در همان هفته‌های اول بتواند وظایف اصلی خود را درست انجام دهد و بعداً به مفاهیم پیچیده‌تر برسد. چک‌لیست زیر، مهم‌ترین اصطلاحات انبارداری را بر اساس نقش تقسیم کرده است.

اصطلاحات ضروری برای انباردار تازه‌کار

انباردار در روزهای اول با اسناد و عملیات پایه سروکار دارد؛ رسید گرفتن، چیدن، تحویل دادن و شمارش. بنابراین اصطلاحات انبارداری عملیاتی و اسنادی را باید زودتر از هر چیز دیگر فرا بگیرد. اگر تفاوت رسید و حواله یا معنای کنترل کمی و کیفی روشن نباشد، اشتباه در ثبت اسناد تقریباً قطعی است. پس از تسلط بر این موارد، نوبت اصطلاحاتی می‌رسد که به چیدمان و ترتیب خروج مربوط‌اند؛ مثل جانمایی، FIFO و پالت. مرور مرحله‌به‌مرحله این اصطلاحات در یکی دو ماه اول کار، پایه‌ی محکمی برای پیشرفت ایجاد می‌کند.

اصطلاحات حرفه‌ای برای مدیر انبار

دغدغه‌ی مدیر انبار از سطح عملیات فراتر می‌رود و به تحلیل، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری می‌رسد. او باید بداند چه زمانی و چه مقدار سفارش بدهد، کدام کالا نیاز به کنترل دقیق‌تر دارد و عملکرد انبار را با چه شاخصی بسنجد. به همین دلیل اصطلاحات تحلیلی و شاخص‌های عملکرد برای او اولویت دارند.

تسلط بر مفاهیمی مثل ABC Analysis، نقطه‌ی سفارش مجدد و دقت موجودی، امکان تصمیم‌گیری بر پایه‌ی داده را فراهم می‌کند. اصطلاحات نرم‌افزاری مانند WMS و ERP و مفاهیم زنجیره‌ی تأمین هم برای هماهنگی با واحدهای دیگر لازم‌اند. ترکیب دانش عملیاتی و تحلیلی مدیر انبار را قادر می‌سازد هزینه‌ی نگهداری را کاهش دهد و در عین حال از کمبود کالا جلوگیری کند.